कांट्यान काळॊलो कांटो

अशॊकान कामु जावन भायर येवंचानीक वरं पांच.  बयलॆन पांच वरार घरकडे यॆवंका म्हॊणु सांगले तं.  तिका इतकीं सग काण घेवंका खंय.  दोगांकय करनु पारकांत वचून बेसून मागिर अंगडींतु वचून जाय जालॆंले सग काणघॆवयात नवें.  घरकडे अम्माय लॆखाय मात्र तं आसाय.  अम्माक शिकवण ऊणे जाल्यारीय विवरूय स्नॆहूय आसा.  लॆखाक अम्मालागि बहुमान ऊणेवॆं म्हॊणु ताका दिसप आसा.  क्रमान तिगॆल मनांतूय अम्मालागि मॊगु दिसतलो म्हॊणु तं तागॆलो विश्वास.  आजि तॊडॊवु जालेल खातिर तिगेल तॊंड फुगून आसतने.

तागॆले सनप्रायॆरीच एक विपत्तांत तागॆलो बप्पा गेलो.  चेरडाक वाडोवंचाक इत्ति करका म्हॊणु कळनातिलें अम्मालें मन तडपताले.  बंधु-बांधवय मित्रंय कॊण घूवनु चॊयना आशिलें.  मॊघु दाकयल्यार इतॆंय सहाय करका जातलवॆं म्हॊणु भय तं तांका.  बप्पा दामॆलि तं आशिलो जाल्यार बंधु-बांधव त्या खातिर पुणॆय येतनि अशिलिं.  गूण नातिले कायरॆक कोणय येतनिवॆं?  जाल्यार अम्मान धैर्य सोळॆना.  सनच एक परमा कुटूकॊय तंतु सनच घरय आशिलें.  कॊणे दॆवनु वच म्होणु सांगुना नवें.  उप्पाशि जल्यारीय चॊण पोडूक एक घर आसा म्हॊणु समाधान.  बप्पाले एदॆचि दुड्डय बांकांत आशिले.  तजि वाडि काळयार घरकडे वेचाक पावना.  कॊण नातिल्यांक दॆवु आधार म्हळॆले विश्वासार अम्मान एक प्रण कळ्ळें.  जाव्यत जालॆले उतुलें चांग करनु पुताक वाडॊवनु शिकॊवनु सगटानीय वळकुचे लेकान करतलि म्हॊणु.

अम्मान परमाचे एक कडॆन रावंदयकय्यॆक वोयलें.  एक कडॆन मोगरि, अब्बॊलें, रॊस सग वोयलें.  अशॊकाक स्कूळांत पेटवनु अम्मा परमांत देवंतलि.  वोयलॆल्याक सारें घालप, शिंपप, ताजॆवॆलि कीडि काण दूर घालप सग जायना फडॆन वॊत येतने.  मागिर घरांत यॆवनु शिवंचे मिषनारि बेसतलि.  सनप्रायॆर शिवणि शिकलि उपकाराक पळ्ळि.  संजेचे, लागि घरकडॆचिं अम्मालागि तं हरवे रवंदयकयॆचें काणु घेतनि.  मोगरें, अब्बॊलें, रॊस सग अम्मान विकप आसा.  त्या वटराचे बायलांले शिवणि सग अम्मा तं करता.  तशि मिगेले शिकवणॆकय नेसवणॆकय आशिले दुड्ड अम्मा कठिन प्रयत्नान करतालि.

माका इंजिनीयरिंगाक सीट म्हेळचानीक बप्पालॆय अम्मालॆय बन्धुजन सहाय जायवॆ म्हॊणु निमगून आयलॆलिं तं.  अम्माले मना बळान अम्मान नाका म्हॊणु सांगलें.  कोणाले सहाय नातिलें माका शिकयतलि म्होणु कॊण आठयलॆना आशिलें.  धावें जावंचानीक एदॆच जाणानि तांगॆले अंगडींत कामाक उळदिलो तं.  चड शिकॊवंचाक अम्मालागि दामु जावन्ना नवें.  त्या खातिर तांगॆलो सहाय म्हळॆल लेकान तानि उळदीलो.  अम्माक सहताप इष्ट ना.  दॆवालागि मात्र तं अम्माले कष्ट अम्मा सांगतालि.  दॆवाले दयॆन अम्माले कष्टांचे फल म्हेळॆं.  सगटांकय आतां अमंचि वळकि आसा. 

अशि माका ह्या स्थानार पांवयलॆले अम्माक हांवे इत्ति केल्यार कीं पवंतने.  प्रथम जावनु कामाक वचे वॆळार दॆवाक पायिंपॊणु, बप्पाक मनांत अठॊवनु, अम्माले पाय धरनु पांय पॊणु ’वत्ता’ म्हॊणु सांगचे वॆळार माका शब्दु भायर यॆना आशिलो.  तेदूस अम्माचे तोंडार दिकिलो अभिमानूय संतॊषूय माका विसरूक जावना. 

काम म्हॆळनु दॊन वर्षं जालिं.  घर चांग केलें.  उंचार दॊनि कूड कळ्ळिं.  मुखार मतिल घालनु एक गॆट दवरळें. आतां अम्माक काम करूक जायना.  वासरॆंत सहायाक एक सून लागॆन म्हेळि जाल्यार एक आश्वास अम्माक म्हेळतलो. 

मिगॆले ऒफीसांत काम करचे एक मित्राले भयणीक व्हारडीक करतॊलोवॆ म्हॊणु ताणे मिजेलागि निमगिलें.  हांवे अम्मालागि म्होणचानीक अम्मान सांगलें, "तुगॆलो संतॊष तं पुता मिगॆलो संतॊष.  तुम्मि एकमळीन मुखार वोचुका म्हळॆल तं मिगॆलि आशा.  जातक चोवंका म्हॊणु माका ना.  मस्त जाणाले अणभव दिकिले आसा.  मिगॆलें जीवितच दवॊरनु माका तशि तं दिसता.  तुगॆल मनांत सम म्हॊणु दिसल्यार व्हार्डीक करूक अम्माक संतॊष. 

मिगॆल मित्रालि भयणि लॆखाले बेगॆक तिगॆल बप्पा यॆवनु मिगॆल अम्मा लागि उलॆयलो.  अम्मान सांगलें "तागॆल इष्ट तं मिगॆल इष्ट".  तानि एकमळीन कुटुंब चवंकॊवंका म्हळॆलि आशा मात्र तं माका आसा.  स्त्रीधना पसून शॆणय मम्मान निमगीलें. 

"तुमका तुमगॆले धुवॆक इत्ति दीवंका म्हॊणु दिसता जाल्यार दिवंचांत माका विरॊध ना.  लॆक सांगूक यॊ ब्यारु न्हयिं नवें शॆणय माम.  तुमगॆले धुवॆले गूण तं हांव धन जावन लेकीता". 

"लॆखा, चोवंचाक रुपलावंति तं.  अपुरबाय स्वल्प चडिवॆ म्हॊणु माका दिसता".  चेल्लि चॊवन येवंचानीक अशॊकान अम्मालागि सांगलें. 

"ती सानि नवे पुता, प्राय जाता तशीच चांग बल्लाव मनां जातने" म्होणु अम्मानय जाप दिलि.

अठावीस वर्षं जावनु घूवनु चॊवनातिलिं मामु आनी मायिं, एक अयतारा अशॊकाले घरकडे आयलिं.

"अशॊकाक व्हारडीक म्होणु आयकीलेंमुगॊ"?

"व्हय, अन्नाक बरप घल्लॆंले आसा".

"स्त्रीघन इत्ति दिताय"?

"तांका इष्ट आशिलें तांगॆले घुवॆक दितलिं".

"एक इंजिनीयराक आतां इत्ति दिवंचाकय चेलियालें बप्पा तयार आसा म्हॊणु तुका कळतवॆ?  तूं उतले कष्ट काणकीं ताका वाडयलॊलो"?

"तॆं एक अम्मालो धर्मु नवें अन्ना, मिगॆल पुताक हांव वाडॆयलॆल्याक हांवे लॆक सांगकावॆ?  तानि इतॆंय दिल्यारीय तांगॆले धुवॆक.  ताजो वंटो माका नाका".

"सबाव व्हारडीक करूक जाल्यार अमकाय आसामुगॊ चेल्लीयो". 

"ताजे लागि दीस काडका जालॆल चेल्यॆक ताणे सोदून कळ्ळि".

मनांत कॊप आयलो जाल्यारीय भायर दाकोवनातिलें मम्मूय मयींय गेल्लिं.  वच्चे फूडे अम्मान सांगलें "वेस्तॆकय   व्हारडिकॆकय बरप तं घलतलि.  सागटांनीय यॆवंका".  लॆखाल बप्पाय दम्मॆलि तं.  तांका ऊणाव यॆवनातिले लेकान भंगारय दम्मूय दीवनु तानि वॆस्त केलि.  एक मास जावनु व्हारडीकय जालि.  व्हारडीक तानि व्हॊडि करनु तं केलॆलि.  बंधु बांधव सग आयलॆलिं.  तग-तगॆले मनांत दिसलें एकॆकलिं सांगताय.

’बप्पा ना जाल्यारीय तॆ अम्मान कष्ट काण ताका इंजिनीयर केलो.  अनीक तिका तॊ चोयतॊलोवॆ? दॆवा कळता’ म्हॊणु एकलो.

’शॆणय मम्मान इत्ति चोवन कीं चेल्यॆक दिल्या.  उतुलकीं दामॆलियाले पूत आसाय गावांत’ म्हॊणु एकलो सांगता.  तशि मनांत दिसचे मनीष सांगताय. 

उंबरावलॆन व्होरचे वॆळार अशॊकाले अम्मान सुन्नॆक स्नॆहान एक मुद्दि दिलि.  तेदुसा राति अशॊकान लॆखालागि सांगलें "मिगॆले अम्माले बाविस वर्ष कष्ट काळेल फल तं मिगॆलें जीवित.  माका अम्मा म्हळ्यार दॆवु तं.  तूवंय तुगॆले अम्माक दिवंचे वरीच मॊगूय मानूय मिगेले अम्माकय दीवंका". 

हेरदूसाय वासरॆंतूलो कामु सग अम्मानचि केलो.  आतांय दॊन मास जावनूय अम्माचि तं करता.  अम्मा सांगतलि "सानि नवें पुता, संत शिकतलि".  उंबरावलॆन व्हॊरन जावनु, हेरदूसा, मम्मूय मायींय वच्चे वॆळार, लॆखाक लागि उळदून उपदॆशु दीवनु तं गेलॆनि.  ताणे आठॆयलॆल वरीच स्नॆहूय मानूय कायिं तीणे अम्माक दीवप ना म्हॊणु ताका कळता.  क्रमान सग सम जातने म्होणु तॊ समाधान आठयता. 

एकॆक संभवय ऊडगास करनु वाटॆर म्हेळॆले मित्रालागि उलॊवनु घरकडे पावंचानीक, वरं सात जालिं.  आजि अनीक भायर वचाक वॆळु ना.  लॆखा उंचार कूडांत कोपान पळ्य़ा.  ताका दिकून तीणे निमगीलें "आजि वॆळु धावना दिसता"?  "फायि अयतार नवें, भायर वचुं" म्होणु सांगुन तॊ वासरॆंत गेलो.  अम्मा चाया करता आसतलि.

हेरदूसा फल्लें जालें.  अम्माक चांग तापु.  अशॊकान लागि बेसून अम्माक गूळि खावयलि.  कापि करनु दिलि.  "सिनिमाक वचावॆं" म्होणु निमगून लॆखा आयलि.  "आजि नाका, अम्माक ताप आसा नवॆं.  अम्माक एकलीच सॊणु वचा जावन्ना.  तूं वासरॆंत वचुन इतॆंय करि" म्होणु अशॊकान सांगलें. 

"तुमि वचाय पुता, हांव हंगा पडन.  तुमि सिनिमा चॊवन भायर इतॆंय खावन येयाय". अम्मान सांगलें जाल्यारीय अशॊकान कन्नांत व्हेलॆना.  लॆखा कोप्पान एक आटो धोरनु बप्पाथंय गेलि.  ती घरकडे पावलि.  अम्मान निमगीलें "इत्ति धुवॆ? अशॊक आयलॊनावॆ?  अम्मा इत्ति करता?"  धुवॆन संगलें "तुंका चोवंका म्होणु दिसलें, तॆं दिकून आयलि". 

"धुवॆ, सांजे आमि थंगा यॆवंका म्होणु बेसलिं तं.  अन्नाक एक सोयरीक आयल्या.  बप्पाय अन्नूय करनु मम्माथंय गेल्यांय.  जाणयल्यार चेलिये पासुन तानीय सोदितनि न्हवें.  दलाळ मल्ल मम्मान हाळॆलि सोयरीक तं.  बप्पाकय माकाय वर्षं जाताय. आमकां चोवंचाकय कोणॆय जाय नवें.  चेल्लि चंद आसा म्होणु तं आयकिलें.  जातक चॊवंका म्होणु माका ना.  जातकावॆले ग्रहांचे पशि मनांत चांग गूण आशिलि चेलि जाल्यार आमकां चोयतलि.  चोवंचाक चिन्ना जालॆलि, म्हलगड्यांक मान दिवंचि, बामुणाचॆरीय घरकडे आशिल्यांचॆरीय मॊगु आशिलि आनि गुणवंति चेल्लि म्हेळ्यार घरकडे शांतीय समाधानय आसतने.  एक चेलियॆ निमत्ति घर स्वरगु करूकय जातने.  तागेले घरकडच्यांक तीणे मानु दिल्यार तिगॆले घरकडच्यांक तॊवय मान दितलो.  य्हॆं घर तिगॆलें जावनु लेकुचि चांग मन आशिलि सून म्हॆळका म्होणु तं मिगॆलि प्रार्थना". 

लॆखा उटायलि.  "अम्मा, हांव वत्तां" म्होणु सांगून भायर देवलि.  चाय पीवनु वच्चूं म्होणु अम्मान सांगलें कायं तीणे आयकिलॆना.  ती लागिचे डॊक्टराले क्लिनिकांत चॊणु मायिंक दिवंचाक गुळियॊय काणघॆवन घरकडे पावलि.  वासरयांत वोचून चांग तीन खोल्ले काप्पीय घॆवनु अम्मालागि आयलॆले लॆखाक दिकून, अशोक हाताक कुटूक वीणु चोयलो.  सोपनवॆ देवा? कीं सत्य? तेगानीय एकॆक खोल्लो कापि केल्लि, लागीचि बेसून पिल्लिं.  कापि हूनि जाल्यारीय, मन शॆळ जाताने. 

सांजे लॆखाले अम्म-बप्पा आयलिं.  लागिचे आयतारा चेलियॆक चोवंचाक वचाक अशॊकानय लॆखानय यॆवंका म्होणु सांगून गेलिं.

दुशॆरे अयतारा अशॊक, लॆखा, तिगॆल अम्मा-बप्पा आनि आनु करनु चेलियॆक चोवंचाक गेलिं.  मल्ल मम्मान व्हेलॆले घरकडे वचानीक तं, तॆं अशॊकाले मम्मालें घर तं म्हॊण तांका मनांत जाल्यां.  अशॊक प्रथम जावन तं मम्माथंय वत्ता.  चेल्यॆकय चॊवन वर्तमानय उलॊवन सगटंय उटायलिं.  चेल्लि चोवंचाक चिन्ना.  लॆखा तोंडारि तृप्ति ना.  "तुगॆल अभिप्राय इत्तिगॊ"? अम्मान धुवॆलागि लोवूच निमगीलें.  लॆखा उटायलि.  मम्माचॆय मय्यॆंचय लागि गेल्लि.  तीणे सांगलें "व्हारडीकॆ हेरदूसा पोरतून वच्चे वॆळार, माका तुमि उपदॆश दिलॊलो, मिगॆलॆंय बमुणालॆंय कयरें हांवे चोयल्यार पूरो म्हॊणु तं.  तावळि माका तॆं व्हय म्होणु दिसलें.  गेले आयतारा मिगॆल अम्मान, मिजेलागि अम्माले सुन्नॆ पासुन आशिलो अम्मालो संकल्पु सांगचानीक माका मिजॆरीच निंदा दिसलि". 

"ऎक चेरडाक व्हॊड करूक, अम्मान काडका जालॆलीय बप्पान काडका जालॆलीय व्होड्डीयो, एकलीच काणु पुताक चांग जीवित दिलॆले तॆ अम्माक हांवे कशि चॊवंका? मम्माले भयणीले लागि कशि करका म्हॊणु सांगून दिलॆलिं तुमि, तुमगॆले धुवॆक इत्ति शिकॊवन पेटॆयतनि.  उषा अन्नाक सजतलि.  ती अमगॆले घर तिगॆले घर जावन लेकितलिवॆ?" मम्मूय मयींय जाप नातिलें राबीलिं.  अशॊकाक मनांत तृप्ति जालि.                  

मनांत एक भायर एक

पुताल व्हरडिकॆ वॆस्त जाले उपरांत राम मम्माथयं लागी घरकडचे बयलान दिसपडतें येवंचाक आरांबीलें. "चेलि कशि मयें? तॆ वटराचो चेल्लीयो स्वल्प जूनि म्हॊण तं अयकूक पडता" एकलॆन निमगीलें.
मायिं: "तुंचे लागि कॊण सांगलें?"
"मिगॆले मम्माले घरालागि आशिले चेल्लॆन थांगा थाकून व्हरडीक केल्या". 
दुशॆरि: "हांवय आयकलें आसा मयॆं". 
मायिं: "आमि चांग जल्यार तीवय चांग जावन तं आसतलि". 
तिसरि: "आमि फूडे जाणयलॆना इत्याक म्हॊण सांगूक नज्ज नवॆं, तॆं दिकुन सांगलें". 

शिकवण ऊणे जल्यारीय पक्व मन तं मंयॆने.

चोवति: "सांगल्यार मनां जायना जल्यार भोगिनाफडॆन कळतने".

मंयॆन सांगलें. "मिगॆल घरकडे कॊण अयल्यारीय अमचे वरीचि तं आसतलि". 

"अमका चॊवयां" वच्चे वॆळार आशि सांगूकय तीं विसरलॆनाय.

मंयॆले मनांत एक भीति आयलि.  तीणे आठयलें ’हांवे तिका जावंका जालॆने स्वातंत्र्य दितनि.  तांगॆले एकमळी भेतूक हांव वोचुना.  तांका दिसलें तीं कॊरॊय.  चांग जल्यार सागटांक चांग.  पुतालो संतॊष तं माका व्हॊड.  सुनॆन इति सांगल्यारीय हांव कायिं उलॊवन्‍ना’.

चेलियॆले घरकडेय तॆंचि तं चवंकताने.  तिगॆले कॊळॆजांतूलिं मित्र सांगतचि आसतनि "अगॊ, परणो काळु नयं आतां.  तुगॆल बामणाक तांगॆले वाटॆन वचाक तूंवे दीवनीयें.  काम कोरचि चॆडुं जावन नयिं तूं थांगा वत्‍ता.  तुगॆल बामणाक चांग काम आसा" आशि सग तीं तिजे कान खताय.  ती कांय उलॆयलॆना.

तीणॆय आठॆयलें, ’मिगॆल व्हरडीक जावन लागीचि मिगॆले मालगडे भावाकय व्हरडीक कॊरन हाडतनि.  मिगॆल अम्मा-बप्पाक तीणे कशि चोवंका म्हॊण आग्रह माका आसा जल्यार, तशीचि तं यॆ अम्मा-बप्पालागि हावयं कॊरका.  मिगॆल कुडुंबाचि एकमळि तं माकाय व्हॊडि.  मांयन इतॆंय सांगल्यार माकाय सम दिसतनेवॆं म्हॊण कळना.  हांवे मयिंचे लागि एक काळें उतर उलोवन्‍ना.  तॆं मिगॆल मनाक हांव शिकयता.  

व्हरडीक जालि.  तिका मुर्थमलि हळ्ळि, व्हरडीकॆक आयलॆलिं एदींचि बन्धुजन गेलॆना आशिलिं.  अम्माक जवंचे उतूल उपदॆश दीवन तं गॆल्यांय.  सुन्‍नॆकय कॊळनातिलें इतॆंचि सांगून दीवंका नवॆं.

सकाळींच उटावन वासरॆंत कायं ती गेलॆना.  मांवु आंगडींतूय बामुण कामाकय दॆरु शिकूकय गेल्यार, मायीयं सुन्‍नय मात्र तं आसतनि. मागिर तं तांगॆलें नाण, खाण, सग चवंकतने.  अयदन घसूक अनीक कॊयर काडूक एक चॆडुं आसा.  फतरीर धड्डावन उंबॊळना फडॆन वस्त्र पिंजता.  तॆ खातिर मांयन वस्त्र कायं तिजॆलागि दीवप ना. 

सून, तिगॆलय बामुणालय वस्त्र उंबुळूक घॆवन गेलि.  मयंचे मनांत दिसलें ’सुनॆन आयल्यार सग कयर्यांतूंय सहाय आसतॊलो म्होण लेकिल्लें व्यर्थ’. 

सुन्‍नेले मनांत दिसलें ’मिगॆलंय बामुणालंय मात्र घॆवन गेलॆलें, मायंक सम जालॆना म्हॊण दिसता.  हांवे आतां सागटांलय घॆवन गेल्यार, तॆं मिजे जीवार येतने, चॊवयां’.  सकाळि न्हाण जावन सून वासरॆंत गेल्लि.  एक वटॆंत खाण कळ्ळें, खवंचाकय आरांबीलें. 

’ती दोन वटेंत खाण काण एक माकाय दितलि म्हॊण हांव आशॆलि’ उलॊवनातिलें मांयनय वटॆंत खाण काण खवंचाक आरांबीलें.  ’अगॊ तूं उतुलि जूनिवॆ’ म्हॊण मनांत लेकून मायिं तिका चॊवन हासिलि.  "तुका कायिं वाडकावॆ?" मांयन निमगीलें. 

सुन्‍नॆक तॆं चांग म्हॊण दिसलॆना.  ’हॊ चांगि म्होण माका दिसोवंचाक जायत तशि निमगीता’.  खाण जालें.  ती तिगॆले कूडांत वोचुन ’वीकिलि’ वाचूक लागलि.  इतॆंय कॊरूक आसावॆ म्हॊण सरि निमगिलॆना. 

’सनपण नवें, मन पक्व जाता तशीचि ती चांग जातलि.  सेजारयांक संतॊष दीवंका नाका.  ती नातिले वॆळार हांव केल्‍लॆनावें? बामणान आयल्यार ती ताजे लगीचि तं आसतलि.  तांगॆले एकमळींत फूटि घालूक हांव वोचुन्‍ना.  आमि ताजे करॆन हाताक धॊरन तिका घरांत चडयलॆलि, दोगानीय कॊरन संतॊषान दीस काडूक तं.  उतुलीचि उंचार गेल्यारीय दॆवुन खल्लाक यॆवंका.  अनुभवांत  ती शिकतलि’. 

सेजारचॆंक कायं म्हॆळॆना.  काम जावन वच्चे चेडुवांक धॊरन राबॊवन निमगितनि, चार दीस वचानीक तीं राम मम्माथयं पवलिं.  "इति करता मयॆं?"  मंयॆन आठयलें ’तुमगॆले दंद कांय मिजेलागि वॆचु ना’. 

"जालेवॆं मयॆं काम सग?  यॆवंका म्हॊण आठयताय, जायना". 

"काम जालेंगॊ, आतां माका सहाय कॊरुक प्रॆमाय आसा नवॆं?" 

"प्रॆमा खतंय गेलि मंयॆं?" 

"तिका एक घडियॆक पड म्हॊण सांगून तिका हांवे पेटॆयल्या. अणि संजॆचे काम आसानवॆं".

"कशि मंयॆं सून"? 

"माका दॆवान सोदून दिलॆलि बल्लाव जातलवॆ?  धुवॆन चोवंचे वरीचि तं ती माका चोयता".

"दीस वत्‍ता-वत्‍ताचि कळतने मंयॆं".

"माका इति कॊळुक?  मिगॆल धुवॆ पाशि सानि तं ती.  यॆवन चार दीस तं जल्याय.  माका ती धूव जावन तं दिसता".

"जल्यार आमि वताय मयॆं" तांका मनांत सवंकि जालॆना.  कमलक्काक मनांत हास आयलो.  सून दॊळे धंपून पळ्ळि जल्यारीय कान वकतें नवॆं. 

सून भितॆर पॊण यॆं साग आयकतालि तं.  ’मांयन मिजे पासून एक बल्लाव उत्‍तर सरी सांगलेना’.  तिका मनांत दुख दिसलें.  ’मिगॆलें आवश्य तांका असुचे पशि तांचे आवश्य माका आसा.  अशि कर तशि कर म्हॊण सांगुन दिवंचि मिगॆल मित्रं, माका कांय सहाय करतनिवॆं?  माका चेरडुंव जाल्यारीय तीं तं माका सहायाक आसतनि’. 

पुताकय तिगेले मन चांग म्हॊण दिसलॆना आशिलें तं.  ’मिगॆल अम्मा नवें, तिका चांग कॊरन कडतलि’. ताणॆय समाधान आठयलें.

दीस गेल्ले. ती अम्माल मॊगा सून जालि.  अम्मा, तिकाय आतां अम्मा तं.  अम्माक दिसलें.  ’हांवे यॆक उत्‍तर सेजारयांलागि सांगले जल्यार, आजि मिगॆले मॊल वतने आशिलें.  आतां मास धा जाले, मनांत खुशि आसा’. 

तीणे मयंचेलागि वोचून भय्यान सांगलें "माका यॆ पावटि चड दीस वताय, इति म्हॊण कळना". 

"तूं भीवंनाका धूवॆ?"  मायन तिका पोटॊवन धरळि.  "अमगॆले कुडुंबार एक चेरडुं जवंचाक वत्‍ता तं.  मिगॆले घरकडे मिजे उपरांत मिजे स्थानार राबुका जल्लॆलि नवें तूं.  आमका घॆवन भोवंचाक, खॆळोवंचाक एक चेरडुं जवंचा वत्‍ता" तीणे सुन्‍नॆक लागि कळ्ळि.  तिगॆले निडळार एकि उम्मा दिल्लि.  कमलक्‍का यॆ संतॊषा वंटॊ राम मम्माक दिवंचाक गेल्लि.

सुन्‍नॆन आठयलें ’मिगॆल मनांत दिसुचें हांवे व्होड्डान सांगलें जल्यार इति अनर्थ जातने आशिलें.  दॆवान राकलि.  यी खुशि माका मेळतलें आशिलवॆं?’

विकून गेलो

रामनायक मम्माले घरकडे टी वी मुखारि बेसूनु श्यामाय सीमाय सीरियल चोयताय.  सीमान चानल पोरतुचानीक न्यूस सांगताय.  टी वींतु दाकयलॆले फॊटो दिकून तंगॆले दॊळे भायिर अयले.  सुधीराले फॊटॊवे तॆं, ताजे खाल ६.५ कॊटि रुपया बोरॊवनु  "Sold OuT"  म्हॊणु बरयलां. तानी अठेयलें ’इतियॆं, सुधीर नवॆं तॊ? ताका कशि विकिल्या?’.  तंका सनूचि हासु अयलो. तानि आठॆयले तॊ कसलकीं झगडॆंतु पोळो म्हॊणु.  तानि तंगॆले अम्माक अपयलि अनीक दाकयलें. टी वींतु तॆंचि तॆंचि दकयतायि. तांका कायिं मनांतु जायना.  न्यूस सगळें अयकुचानीक तांका मनांतु जालें. सुधीराक  IPL खॆळूक ६.५ कॊटि रुपया मेळतलो खयिं. ’मिजे दॆवा, इतियॆं हांव अयकता’?

श्यामालॆय सीमालॆय अम्मान आठॆयलें. ’सुधीराक दॆवान रजयोग तं रचील्या. तॊ हांवे पुसूक चोयल्यारि वोतॊलवॆ?  माका हंगा व्हरडीक कॊरनु हळॆले वॆळारि सुधीराक पांच तं वर्ष.  तागॆलि वोळ्ळम्मा तं ताका चोयतालि. ताणे जावन्य ऎक वर्ष जवंचानीक तागॆलि अम्मा दॆवाले गेलि.  हांवे यॆवनु एक वर्ष भितॆर मायिं गेलि.  सुधीराक लायक कॊरनु चॊवंका म्हॊणु मांयिन सांगले तं. जन्मारि थाकून सांगिलें अयकुचो स्वभाव माका ना.  मिगॆलिं चेर्डूवं आतां माकाय लेकिनाय.

ताका कशीचि धवंडायल्यारि ताका मॆळकाजालॊलो वण्टो लगॆन मिगॆले पुत्‍ताक मेळतॊलो नवॆ म्हॊणु तं हांवे तॆं सग केलॆलें.  ताका दिकल्यारि सायना आशिले माका.  ताका हांवे उपाशि घलॊलो आसा, भॊरनु मरलॊलो आसा. मॊगान एक उतर हांवे ताजे लागि सांगलॆना.  हांव कोरचें दिकून मिगॆलिं चेरडूवंय सुधीरा लागि कायिं मोग दाकयनायिं आशिलिं.

तॆं सग घूवनु मिगॆले चेरडुवांक लगलें.  मिगॆलि एकि धूव श्यामा धावॆंतु शिकवण जावनु बेसल्या. कॊळॆजांतु सॊडूक वाट ना.  दुसॆरि धावॆंतु पवलि.  कशि शिकवप? मिगॆले पुताक गवंचे ’लोकटो-उसळे’ चेरडूवं जावनु मॆळनु झगडे कॊरूक वॆळ नोपूरो.  मिगॆले बमुणाले बप्‍पाक चार परमयि दोन गद्दॆय आशिले.  तंतु थाकून अवंक जाय जालॆले दुड्ड मेळताले.  मकाय व्होळो पूतु तं. मगीरि दॊन चेल्‍लीयो.

मिगॆलि व्होडकयो दाकोवंचाक, सांगले सग घॆवनु दीवनु मिगॆलो बम्मूणु हरवॊलो.  ऎक अंगडींतु लॆक बॊरॊवंचे काम तं मिगॆले बमुणाक आशिलें. इति मेळ्यारीय पावनतिलॆं मिगॆलो स्वभाव कारण तं अम्मि अशि जल्यांय.  आतां माका मनांतु जाता किं, यॆ कुटुंब नाश जवंचाक कारण हांव तं म्हॊणु.  मायंन वोचून जावनु हांवे व्होळे बयलॆले पुतु सुधीराक घरकडे थाकून धवंडायलो.  हांव सांगले सग काणघॆवनु दिवंचाक दुड्ड ना जवंचानीक मिगॆलो बमूणु मन दुकून एक दिस दॆवनु गेलो. मगीरि दिकलॊना.  एक अंगडींतु लॆक बॊरोवंचांतु थाकून इति पगार मॆळूक? मगीरि एदॆंचि भात अनीक नारळ परमंतु थाकून मेळताले. तजान कशीचि पुणॆय घर धवंतालें. हांव तॆं कायिं चॊयना आशिलि.  आतां अंगडींतु थाखून मेळचो पगारूय ना. मिगॆले पुत्‍तान निवंगिल्यर दिवंचाक मिजेलागि दुड्डूय नाय.  आज सुधीर क्रिकॆट खॆळनु कॊटिपति जालो.  ताणे दुड्ड निवंगूनु बाधा कायिं दीवप ना आशिलें. 

सान थाकून सुधीराक खॆळांतु मन आशिलें. पिड्डे पॊंद काणु बाट कॊरनु, बोण्डो गॆंद कॊरनूय खेळतॊलो. आतां माका मनांतु जाता.  हांवे ताका केदनाय सॊवनाफडॆन तगॆलो मनांतूलो कॊप ऊणे कॊरूक जायत तॊ ताशि करतालो.  

शाळॆंतु थाकून आयल्यारि टि वी सीरियल चॊवप तं चेलियांलो काम.  अम्माक इतॆयिं सहाय कॊरयां म्होणु तांका दिसना’.  यॆं सग आठॊवनु ती मन दुकून बेसलि.

सुधीरालो मामु टी वी मुखार बेसून न्यूस चोयतचि तं आशिलो.  सुधीरालें मॊल चॊणूचि वता.  ५०,००० थकून आरांबून ६.५ कॊटि रुपया पवलो. 

सुधीरूय तागेले मित्रंय कॊरनु ऎक मित्राले घरकडे टी वी चॊवनु बेसलिं.  कॊण खंचे टीमांतु वता, अनीक कोणेय ताका कडतायवॆ सग म्हॊणु चोयताय. व्हॊद व्हॊड खॆळकार भॊरनु जाण कॊणे काणतिलें भायिर गेलिं.  भारताचो परणो क्याप्टन गांगुलीक सरि कॊण कळॆनाय.  ’अनीक माका कॊण काडूक दॆवा’, सुधीरालें हर्दें धड-धड जाता.  तागॆलें नांव येवुंचानीक तॊ दॊळे धंपून बेसलो. ताका टीवींतु चोवंचाक जायना.  ५०,००० आरांबून तगॆलें मॊल ऊंच ऊंच वचाक आरांबीलें. उंचार वता थकित तागॆले मित्र ताळीयो वजूकय. ६.५ कॊटि रुपय जवंचानीक तानि दाकयलें ’विकून गेलो’ म्हॊणु.  तागॆलिं मित्र खुशीन इति कॊरका म्हॊणू कॊळनातिलॆं ’डान्स’ करताय. ताणे दॊळे धंपून दॆवाक प्रणाम केलें.

सुधीराले मम्‍माक इति सांगका म्हॊणु कळना.  हथूय धावना, पयूय धावना.  मम्मान आठॆयलें ’सान असतन तगॆले कष्ट दिकून ताका हंगा हळॊलो तं.  आतां तॊ खतयिं पवलो?’  तवळीचि तगॆलें मोबैल वजलें.  सुधीर तं "मम्मा, मम्मान न्यूस दिकीलवॆं? सग मम्मालो आशिर्वादूय अनुग्रहूय तं". मम्माक ताळो भरलो. उलॊवंचाक जायना.  "दॆवु तुका बरॆं कॊरो पुता" कॊरनु मम्मान फॊण खाल दवरलें. मम्मान आठयलें ’आतां मिगॆलि भयणि आशिल जल्यारि, इति खुश जातलि आशलि?’

सुधीराले मनांतु परणे कार्य सग सिनिमा वरीचि अयलें. ’मम्मान माका तॆ राक्षसीले हथांतु थाकून हंगा हाणु शिकवणॆकय भर्शि क्रिकॆट कॊचिंगांकय घलो दिकून हांव आज हंगा पावलो. मिगॆले घरकडॆचि तं हांव आशिलो जल्यारि आतां इति कोरतॊनो आशिलो? आठोवंचाक जायना.  मौशॆन माका दिलॆले कष्टाक, थंगाचि रबिलो जल्यार हांव कोणाकय दिम्शि मरतॊलो आशिलो. तुतूलि तं आशिलि मिगॆलि मनांतूलि दूकि.  मम्माले घरकडे एवुंचानीक तं मनांतु खुशि इति म्हॊणु माका मनांतु जल्यां. मम्माले घराचे लगि एक ग्रौण्ड आसा. थंगा क्रिकॆट माच चवंकप आसा.  हांव तॆं चोवनु रबतॊलो.  मम्माक मिगेलि क्रिकेटांतूलि वासना मनांतु जालि दिकून माका क्रिकॆट अकाडमींतु भर्ति केलि.  हांव कॊळॆज टीमांतूय स्टॆट टीमांतूय खेळॊ.  गेले वर्षा आठ  IPL खॆळांतु खॆळूकय जालें. तंतु हांव ऎक सेन्चुरि अनीक चार वॆळा ५० पशी चड रण कळॆलें तं. इतॆंय जावो, आतां मिगॆलें सपन पूरा जालें. जीवित सग काम केल्यारीय उतुलॊ दुड्डु कशि मॆळूक?’   

सुधीराक बप्पालो विचार आयलो.  बप्पा खंतय आसा म्हॊणु कळना.  गेले महिनॆंतु लगीचे घरकडचिं हरिद्वारांतु गेलॆलिं.  तन्‍नि बप्पाक थंगा मठांतु दिकिलो खयिं.  थंगा गायंक चॊवनु थंगाचि जेवणयि सग कॊरनु रबता म्हॊणु तीं सांगतालिं.  बप्पालिं कार्य आठॊवनु ताका मनांतु व्हॊडि दूकि दिसलि.

१५ दीस जावनु सुधीर मम्माथंय पवलो.  ताणे सांगले "मम्मा, हंवे मुंबै एक फ़्लाट घेतले आसा.  सान थाकून मिगॆले मनांतु दॆवु जावनु लेकुचो तॆंडुळ्करूय मुंबै नवॆं रबता.  तॆं दिकून हांवे थंगाचि घर काडयां म्हॊणु दवरलें.  मम्मान आतां मिजे लागि यॆवंका.  अवंका वोचून बप्पाक अपॊवनु हाडका.  मिगॆले फ़्लाटांतु बप्पाक ऎक चांग जीवित दीवंका म्हॊणु तं मिगॆलि आशा". मम्माक संतॊष जालो. मम्मूय भच्चॊय कॊरनु हरिद्वाराक पवलिं.  पुताक दिकून बप्पाले दॊळे भरले.  पुतान सांगले "बप्पाले अनुग्रहानय दैवाले दयॆनय तं माका यॆं भाग्य म्हेळॆलें".  "कसले भाग्य रॆ?"
"बप्पा, दॊन वर्षांक क्रिकेट खेळ्यारि माका ६.५ कॊटि रुपय मेळतॊलो. तॆं नंतना माका कामूय आसा.  अनीक मिगॆलो बप्पा माका जाय, बप्पान मिजेलगि यॆवनु मिगॆले घरकडे रबुका. मौशॆकय चेरडुवांकय जावंका जलॆले दुड्डय हांव दीन". 

"अरॆ, हांवे तुक इति चांग केलॆलें आसा पुता?  हांव हंगाचि पॊणु दीस काडीन.  मगीर तुगॆले मौशॆक इत्याक कीं दुड्डु दीवंका?  ती दुसॆरि तुगेले दुड्डु उप्पून काडूक वाट चोयतलि".

"मौशॆन केलॆलें मौशि भोगो. तीणे माका थंगा थाकून धवंडायलो दिकून नवॆं हांव आतां अशि आसा. आतां माका काम आसा.  क्रिकेटांतु नांव आसा.  बप्पा भायर सर. मुंबै वच्चां".  सुधीराले मम्मानय रामनायक मम्माक पुतालग्गि वोचून रबूक सांगलें. सुधीरूय मम्मूय कॊरनु रामनायक मम्माक मुंबै घरकडे हळो.  ताणे बप्पा लगि सांगलें "बप्पा, अनीक हांव वोचून मौशॆकय चेरडूवांकय दिकून येतां". 

"इत्याक रॆ पुता तूं तॆं सग मत्तॆरि कडता?"

"तीवंय मिगॆलिं भवंड नवॆं? हांव तंका जाय जलॊलो सहाय करतॊलो बप्पा.  मगीरि तंगॆले व्हरडीकॆक इति कॊरयात जल्यार कोरतॊलों.  धकूल भावूय इतॆयं काम कॊरूक मुखार अयल्यार ताका दुड्डु दीवनु हांव सहाय कोरतॊलों". 

"इति चांग मन रॆ पुत्‍ता तुगॆलें. तुगॆलि अम्माय तशीचि तं आशिलि".

"बप्पाक हांवे तंचेलागि पेटॊवना.  बप्पान थंगा गेल्यारि तीं दुसॆरि बळ कॊरनु मिगॆलो दुड्डू सग उपून काडूक वाट घलतलिं.  तॆं नाका.  लगीचि माका व्हरडीक कॊरका म्हॊणु आसा. हांवे एक चेलियॆक दिकलि आसा.  व्हॊड कष्ट कडचे घरकडचि तं ती.  तिगॆले घर्कडचॆंकय मिगॆलो सहाय जावंका जतलें".

"जावोरॆ पुत्‍ता. तुजान एक कुटुंब लगॆन चांग जाता जल्यारि तॆंचि तं पुत्‍ता चांग".  बप्पाले दॊळे भरले.

ऎक दीस सुधीरालि धकटि अम्मा घर्कडे बेसूनु इतिकीं सग आठॆयतालि.  ’चेल्लीयो वडताय.  पुत्‍ताक कायिं कॊरका म्हॊणु ना.  इति करप? हांवे तॆ सान चेरडालागि केलॆलें धा गूणि माका मेळता.  मिगॆलि करणि सहन जावनतिलॆं बम्मूणूय दॆवनु गेलो’. 

जेगलॆरि वण्णांचो सोवदु अयकून ती चोयलि.  अयलॊलो  मनीषु तिकाचि चोयता. ताका दिसलें ’मौशॆक परणि व्होडकयो कायिं ना’. तिका मनांतु जालॆना. तीणे निवंगीलें "कॊण?"

"मौशि माका वळकिलनावॆ? हांव सुधीर तं. मौशेकूणीय भवडांकूणीय वस्त्र घॆवनु अयलॊलो तं.  धा सासु रुपयाय आसा.  भयणियांक मनिषा प्रमाणि पेटॊवंचाक आशिले दुड्ड हांव दीन.  चेल्लॆंक मौशॆन सोदून काडका.  मगीरि भावाक शिकवण ना.  मौशीय तॊवय कॊरनु ’कॆटरिंग’ ना जल्यरि कसलॆंय काम कोरूक ऎक फंता हांव दुड्ड दीन.  मगीरि तुम्मि तॆं मुखार वॊरका.  भयणयांकय भावाकय मनांतु एदॊचि मॊग घालनु दीवनु तंगॆलो वायिट स्वभाव चांग कॊरनु मौशीय पुतूय कॊरनु चिंतन कॊरनु माका जाणॆयाय.  हंव मिगॆलें अड्रस दीन. बरप घल्यार पूरो".

मौशॆन निवंगीलें "बप्पा खथयिं आसा म्हॊणु कळतवॆ पुता?"

"कळनामू मौशॆ.  तॆं कळतने मौशॆक नवॆं. हांव यॆं संगूकय, यि पॆट तुंका हाणु दिवंचाकय तं अयलॊलो. हांव वता". 

"ऎक चाय सरि पीवनातिलॆं वतवॆ?"

"मिगॆलें फ़्लायट वतलें मौशॆ". अड्रस एक कगतारि बॊरॊवनु सुधीर देवनु गेलो.

बप्पालो मॊग - ३

अतां पुताक वर्ष अटावीस. इंजिनीयर. तका थंगा पावॊवुंचाक तीणे कळॆले कष्ट व्हॊड तं. बप्पाले मुखारि हातु उदारि कॊरनु तिगॆले पुताक शिकॊवंचाक तिगॆलो अभिमानु अयिकना अशिलो.  तॆं दिकूनु ती बी.एड. शिकूनु बप्पा पाय धॊरनतिले ताका वडोवुंचे बेगॆक लगिचे स्कूळांतु काम करता.  देवळांतु दवॊरनु अपमान जले उपरांते रमॆशान वेगळि वरडीक केलि.  दॊगजाण चेरडूंव आसा म्हॊणु अयिकीलें.  तिका मनांतु तृप्ति जलि.  तिगॆले बप्पाले घमंड कारण रमॆशालो जन्मु व्यर्थु जलॊना नवॆं. 

कालु वता तशीचि केलॆलें कायिं सम नयिं अशिलें म्हॊणु शॆणॆय मम्माक मनांतु जलें.  धुवॆन हसूनु दिकिलॆना.  नतुवान सरि लग्गि यॆवप ना.  पूतु शिकवण जावनु काम मॆळनु तगॆले कयिरें चोयिता.  बायिल धुवॆले विचारारीचि मॊरनु गेलि.  अतां कॊण चोवंचाक नतिले बप्पाक चोवंचो धर्मु तिका असा दिकूनु ती चोयिता.  तिगॆले मना गूणान तं ती चोयिता म्हॊणु तिगॆले जीवित नाशु केलॆले बप्पाक कळता.  पूतु लीव मेळ्‍ता तकीत येतॊलो.  वोडकयो घॆवनु बेसुनु इति मेळें?  चांग ऎक जवयांक धवंडावनु धुवॆले जीवित नाशु केलॊलो म्हॊणु गवंचो लॊकु म्हण्‍तायि कन्‍नान अयिकिलें असा.  जवंयान वेगळि वरडिक केले उपरांते माफ निवंगुनु धुवॆक वॊरनु सॊडूकयि वाट ना.  धुवॆ तोण्डाक चोवंचाक तका जायिना.  धुवॆ हथान खवंचे रीण सोरचानीक शॆणॆय मामु गेलो.  अतां अम्मायि पुतूयि मात्र तं थंगा असायि.  लगीचि धकुलभावु ट्रानसफर मॆळनु गावांतु रबूक येता. 

पुताकयि बांगळूराक चांग कंपनींतु इन्‍टरव्यू‍ जलें.  सान कामांतु बेसूनु चांग काम सोदितालो तं तो. तॊ काम तका मेळॆरि तजे लगि वोचूनु रबुका.  तका ऎक वरडीक लगॆन जलॆरि मिगॆले काम जलो. 

ताणे स्वल्‍प व्हॊडु जवंचानीक तीणे तजे लगि सग कयिरीयिं संगिले तं.  तका बप्पाक दिकूक मॊहूयि अशिलो तं.  रमॆशाले दांपत्यांतु अपशब्द कायिं यॆवनीये म्हॊणु अशिलें दिकूनु तीणे तका सोळॊना. 

सांझ जलि.  पॊरॊब मम्मूयि वेगळो एकलॊयि कॊरनु सोयिरिकॆ कयिरॆक अयिलिं. रत्‍नाकॊरु अशिलो दिकूनु तॊ उलोवुंचाक बेसॊलो.  तिका मुखारि वचाकयि इष्ट ना.  जलॆरीयि काफि अनीक खाण वॊरनु दवरलें.  अनीक ती भितरि गेलि. 

कुंडलि सग चोयलिं.  धा दीस वचानीक चेलियॆकयि चोयलिं.  चेल्लि पुताक इष्ट जलि.  वॆस्त सनीचि जावनु तं केलॆलि.  तेदूसूचि वरडिकॆ दिसूयि चोयलिं. 

तगॆलो बप्पा लगि नामू.  कशि जाणवप? तिका विचारु.  "बप्पाक कशि जाणवप पुता?" तीणे निवंगीलें. 
"तॆं कांयि ना अम्मा, अबॊन बप्पाक अपमानु केलॊलो नवें, तॆ दिकूनु येवुंना असतने.  वरडीके बरपारि बप्पालें नांव दवरि.  रमॆशालॊयि रत्‍नालॊयि पूतु म्हॊणु दवरलॆ पूरॊ."

अम्मान संगीलें "तुगॆले मित्रांक उळदुकानकवॆ?  तुका आवश्याक दुड्डुवांचो सहायु परॆन कोरचो ऎक मित्रु असा नवॆं".

"तजेलगि हांवे संगीले अम्मा.  तका वेगळे ऎक व्हरडिकॆ वोचुका खयिं, वोचो अम्मा अतां कयिरें चोवंको."

वरडिकॆ मुरथमले दीसा महॆशु ऎक देवळांतु वोचूनु येता म्हॊणु संगूनु गेलो.  देनपारा पोरतूनु तं अयिला.  तॊण्ड हसूनु अशिलें.  वरडिकॆ दिसा उडदा मुहूरतु जावनु वरडीकॆ गेलिं.  वरडीक सूपर जावनु जलि.  रत्‍ना तोण्डारि संतॊषूचि ना.  बमुणानयि तीणॆय कॊरनु कॊरका जलॆलें नवॆ यॆं सग.  मिजे कपलांतु फरकलान तं बरयिलयां.  तीणे मनाक समाधान दिलें. 

वरडीकॆ जेवणयि जावनु घरकडे गेलिं.  उंबरावलॆन वरप, देवळांतु पायिं घालप सग जलें. सुन्‍नॆलिं बन्धुबान्धव सग अयिलॆलिं तं.  सून विनम्र जावनु तं अशिलि.  रत्‍नाक तिजॆरि इष्ट दिसलें. 

व्हरडिकॆ दिसा सकाणि चाय पीवनु जवंचानीक पुतान संगीलें "अम्मा, आजि जेवणाक मिगॆले मित्रान उळदिलिं असा.  अवंका तेगांकयि वोचुका. अम्माय वोग्गि भायिर सर".

अम्मान संगीले "हांव इत्याक पुता? बप्पाक अपमान कॊरनु अबॊन पेटॆयिले उपरांते हांव पुताले स्कूळांतु अनीक पुताले वरडिकॆक मात्र तं अयिलॆलिं असा. तुमि गेलॆरि पूरो". 

पुतान जाप दिलि "हांवे मित्राक उतर दिलॆलें असा. अम्मान यॆवुनतिलें अम्मि वोचुना.  यॊ अम्मा, म्हॊणु सुन्‍नॆनयि बळान संगुचानीक रत्‍नायि भायिर सरलि. 

पुताले मित्रान पेटॆयिलॆले कारारि तीं मित्राले घरकडे गेलिं.  काराचो सोवदु अयिकूनु मित्राले बयलॆन यॆवनु तंका घरांतु उळदीलि.  मध्यप्राय अशिलि ऎकि बायल.  पुतालो मित्रु प्राय अशिलोवॆ? रत्‍नान आठॆयिलें. 

मित्राले बयलॆन संगीलें "ऎक मिनिट रबुका, हांव क्यामरा हडतां. ती भितॆरि गेलि.  तीणे क्यामरा हडचे वॆळारि तिगॆलो बमूणूयि भायर अयिलो. महॆशाक चॊवनु हशिलो, रत्‍नाले लगीचि यॆवनु रबीलो.  रत्‍ना इतिकी आठॊवनु तिकाचि विसॊरनु रबीलि.  क्यामरा क्लिक जलें.  इति चवंकता  म्हॊणु रत्‍नाक मनांतु जलॆना.  तिजे खंदॆरि ऎक हातु पोडचानीक ती झट जावनु घूवनु चोयलि.  रमॆशु! विकाराचे आधिक्यान तिका धॊरनु रबूक जलॆना.  थडथडॆवनु खलाक पॊडूक गेलॆले तिका रमॆशानयि बयिलॆनयि कॊरनु कदलारि वॊरनु निदायिलि.  चेरडूंव निरझूळ जावनु रबीलियांयि.  रम्यान वोचूनु एदे उदाक हाणु तिगॆले तोण्डारि फपुळें.  पिवुंचाक निंबुवॆ उदाकयि हळें.

रत्‍नान लोवूचि दॊळे विसकळायिले.  तीणे दुसॆरि दॊळे धंपीले. रमॆशान तिका धॊरनु नीट कॊरनु तका तेंकूनु बेसॆयिलि.  निंबुवे उदका खोल्लो तिजे हथांतु दिलो.  तॆ सुरक्षित हथांतु बेसले अमूल्य निमिष तिजे मनाक संजीवनि जावुनु दिसलें.  रम्यान निंबुवॆ उदकाचो खोल्लो कडकडेवंचे हथांतु थकूनु काणघॆवनु तिका पीवयिलें.  भयान रबिले चेरडुवांक भितरि पेटॆयिलिं. 

रम्यान तिजेलगीचि बेसूनु संगीलें "अक्काक कसले कयरॆकयि अम्मि आसाय.  वर्ष एदींचि जावनु अशिलें तुंगॆले मॆळप कशि असतने म्हॊणु भिलॆलिं त हांव.  अतां तं मका समाधान जलेयां.

अक्कान बप्पा कॊण म्हॊणु संगूनु दिले उपरांते तॊ हंगा यॆवनु बप्पाक दिकीलो.  मगीरि अतां परयंत सर्व कयरीयिं बप्पालगि निवंगूनु तं तॊ करता.  मित्रु म्हॊणु संगूनु ताणे कोणालगीयि दुड्ड काणघॆवप ना.  तका जाय जलॊलो सहायु बप्पा करता.  तॆं काणघेवंचो तगॆलो अवकाशु तं.  तका मिजेलगीयि भवंडालगीयि चांग स्नॆहु अस्सा. अक्काक कॊपु एतॊलवॆ म्हॊणु कळना नवें?  तॆं दिकूनु अक्कालगि संगुकानका म्हॊणु बप्पान संगीलें.  मिगॆले मलगडे भावाक सोयिरीक निवंगूनु थंगा पेटॊयिलॊलॊयि अमीचि तं.  अवंका एकि चांगि सून मेळतलि नवॆं.  माया चांगि सून जावनु अक्काक चोयतलि म्हळॊलो विश्वासु मका अस्सा. 

यॆं सग अयिकूनु रत्‍नाले मनाक संतॊषु कीं, आश्वासु कीं, कॊपु कीं दिसलो म्हॊणु तिकाचि कळना.  ती अनाथ नयि म्होळॊलो आश्वासु तं चॊडु अशिलो.  हजा व्हॊड इति जावंका. तीणे कळॆलि तपस्या सफल जलि. 

उलॊवनतिले बेसले रत्‍नाक चॊवनु निवंगीले "अकाक अवंचॆरि कॊपु असवॆ?"

रत्‍नान कॊपु तोण्डारि हाणु जाप दिलि "अस्सा, बप्पायि पुतूयि एकडे जावनु मका दूर केलि नवॆं".

"तशि नयि अका, समय ऎनाफडॆन संगू म्हॊणु आठॆयिलें.  रमॆशाक अतयि अक्काक वंकाणसूक तं वॆळु असा.  मका तॆं कयिरेंतु स्वल्प कुसुंगायॊय अक्कालगि असायि" म्हॊणु संगूनु ती हस्सीलि. 

ती रमॆशाले तोण्डारि चोयलि.  शान्त जावनु हसूनु बेसले तजे तोण्डाक चॊवनु उतुलकीं वरषीं तीवयि हसीलि.  संतृप्ति भोरलॊलो हासु.
--------------------------------------------------------
तीनि भागु जावनु बरयलॆलि यी काणि हंगा समाप्त जता.       

बप्पालो मॊग - २

तॊ अयितारु अतयिं मनांतु थकूनु वचना.  वरडीक नाका म्हॊणु संगिले जलॆरीयि बप्पाचे भय्यान कायिं उलॆयिलॆना.  संजे चारि घंटे जलिं.  रमॆशूयि तगॆलि भयणि राजीयि, तिगॆलो बमूणूयि, रमॆशालो मम्मूयि कॊरनु अयिलिं.  बप्पा बप्पालो प्रभावु उलॊवनु बेसॊलो.  अम्मान दिलॊलो खाणा पॊळॆरू हांवे फिदरांतु वॊरनु दवरलो. ऎक फंता दॊळे तगॆले तोण्डारि गेले. घूवनु चाय हाडूक वचे वॆळारीचि तॆं तॊण्ड मिगॆले मनांतु थपलें.  अजीयि तॆं तॊण्ड तं मिगॆले मनांतु आसा.  चाय वॊरनु दवरलि.  ऎक फंता लगॆन नेणतॆंचि चॊवनु भितॆरि गेलि म्हॊणु ती आठॆयिता.   ऎक तंतुलॆन दांपत्य जीविता पसूनु आशिलें स्वपन.  अनियॆक तंतुलॆनि अम्माले दांपत्य दिकिलें भय्य.  बप्पा बप्पाले दुड्ड, धुवॆचॆरि अशिलि माया, दिवंचावचे स्त्रीधनाचि जडाणि, सगटांचॆयि पसूनु उलॆयिता आसा. 

तॆं सग अयिकूनु चायायि पीवनु तीं वचाक उटायिलिं.  राजीन संगीलें "चेल्लि मिगेले अन्नाक इष्ट जलि.  स्त्रीधनाचो आग्रहूयि अवंक ना.  रत्‍नाक उपाशि घालनतिलें चोवुंचाक अशिलो पगारु अन्‍नाक मेळ्‍ता" म्हॊणु संगूनु ती गेलि.  बप्पाक तॆं स्वल्प जड जलें जलॆरीयि कायिं उलॆयिलॊना.  धुवॆक बॊरॆरि रबॆयलॆवरीचि जवयांक रबॊवुंचाक औसतनवॆं?  तशि गेलि बप्पालि चिन्ता.  मुकारि वचां म्हॊणु बप्पान दवरलें.  वेस्तॆक दीसु चोयलिं.  लेकचरर नवॆं जावयिं म्हॊणु अशिलो संतॊषूयि बप्पाक आसा. 

सोनरा वुळदूनु घरकडे बेसॊवनु भंगार कॊरूक आरांबीलें.  पनास पवनाचे भंगार पुणॆयि दीवंका.  साठ पवन जलॆरीयि दीवुयात.  एदॆंचि सनप्रायॆरि केलॆलें आसा.  धुवॆक इष्ट अशिले भंगार कॊरूक संगीलें.  रत्‍नाकराकयि रमॆशु लायक म्हॊणु दिसलें.

रमॆशाले घर टौणांतु तं.  चांग घर. अम्मायि बप्पायि चेरडूंवयिं सन्‍तॊषान रबुचें स्नॆहु भरलॆलें घर तं अशिलें. रमॆशान धावेंतु शिकुचे वॆळारि ऎक अट्टाक यॆवनु बप्पा गेलो.  अम्मा एकलीचि जलि.  बप्पालि बन्धुबान्धव सग्ग दूर जलिं.  अम्मान ताका शिकॆयिलो.  लायक कॊरनु वडॆयलो.  ताका कामु जले उपरांते राजीक वरडीक कॊरनु दिल्लि.  अम्मा केदनायि संगताचि आसा "पुत्‍ता, तुगॆले चेरडाक दिकूनु जांवका माका मॊरका म्हॊणु तं आशा". तॆं दिकूनु रमॆशान वरडीक कॊरयां म्हॊणु दवरलें.  रत्‍नाक दिकुचानिकचि ताका ती लायक म्हॊणु दिसलि.  वॆस्त रत्‍नाले घरकडे तं कॊरका म्हॊणु तं अशिलें जलॆरीयि तॊ कायिं उलॆयिलॊना.  राजीक वरडीक कॊरनु दिल्या रत्‍नाले गावांतु तं. 

रमॆशाले अम्मान तंगॆले घरकडे तं वॆस्त कॊरका म्हॊणु संगीलें.  धा जाणबी ना नवॆं, एकोलॊचि पूतु.  देवळांतु वचानीक रमॆशानयि अम्मानयि रत्‍नाक दिकिलि आसा.  राजीन चेलियॆक चॊवनु येवंचानीक अम्मालगि संगीलें "अम्मा, रत्‍ना चांगि चेल्लि तं, तिगॆले बप्पाक अहंकारि म्हॊणु तं गावांतु म्हणतायि". 

अम्मान जाप दिल्लि "अम्मि रत्‍नाक नवॆ धूवॆ वरडीक कॊरनु हडतायि, तॊ व्हॊडु जलॆरि ताका व्हॊडु, अवंका इतें?" रत्‍नालें तॊंण्ड दिकिलॆरि ती उसळाउसळी म्हॊणु दिसना. 

"वयि अम्मा" राजीन संगीलें. "तिगॆले अम्मायि ऎकि साध्वि मनीषि म्हॊणु तं म्हणतायि". तिका अवंगॆलीचि जावनु अम्मि लेकिलॆरि ती अवंचेलगीयि तशीचि नवॆ असतलि. तन्‍नि उलॊवंचे वॆळारि पूतु पवलो.  "इत्ति अम्मा उलॆयितायि"? म्हॊणु निवंगुनु अम्मालगि बेसलो. 

"कायिं ना पुता, रत्‍नालो बप्पा ऎकु वॆन्द्रु म्हॊणु गावांतु म्हणतायि म्हॊणु राजि संगतालि".

"तॆं हावयिं अयिकीलें अम्मा, रत्‍ना चांग स्वभावाचि चेल्लि म्हॊणु त हांव मनांतु केल्यां". 

वॆस्त रमॆशाथयिं चन्द जावनु जलि.  रत्‍नाले बप्पाले तोण्डारि मात्र तृप्ति ना.  ताका वेगळॆलो ऊणावु मात्र तं दिकूक पडतालो.

दॊनि मास वचानीक राघव शॆणॆयन, दुवॆलि वरडीक तागॆले प्रभावाक सर जलॆले लेकान, झां झां जावनु केल्लि.  मण्‍टॊवु, मण्‍टवि, ताजो शिंगारु सग्ग चंद अशिलें.  जेवण, सकाणीचे खाण, कॊफी सरवय स्वादिष्ट तं आशिलें.  वरडिकॆ कप्पड, भंगार, रत्‍नाले इष्ट तकीत तं शॆणॆय मम्मान कळॆलें.  रत्‍नाले अम्मा वोरतातंतु थकूनु अयिलॆलॆंलगि विनम्रतॆन तं उलॆयलॆलि.  गांवु सोगळॊचि वरडिकॆक उळदिलिं तं.  सग्ग वरडिकॆंक कोरचे पशि दॊनि-तीनि ऱवंदयि अनीक गोडसें चड केलेलें तं. 

वरडीक चोवंकुचे वॆळारीयि रत्‍नाक भय तं आशिलें.  बप्पा रमॆशाले घरकडचे मनीषांक सान कोरचे लेकान इतॆयिं उलॆयितॊलोवॆ?  वरडीक जावनु जालॆरि तीवयि तंगॆलीचि तं.  तंका अयिलॊलो ऊणावु तिगॆलॊयि तं.  मनांतु आठॊवुयात नंतना तिका इति कॊरूक जतने?  रमॆशाले घरकडे वोचूनु उंबरावलॆन वॊरनु जावनु, रतीचि पोरतूनु ऎवंका म्हॊणु शॆणॆय मम्मान संगीलें. 

"मिगॆले सात आठ मित्र रत्‍ति घरकडे एतलिं दिकूनु तॊडॊवु जतॊलो.  फायि सकाणि ऎवुं" म्हॊणु रमॆशान जाप दिल्लि.  तॆं कांयि शॆणॆयि मम्मान अयिकिलॆना. रमॆशान जाप दिलॆलीचि शॆणॆय मम्माक सयिलॆना.  मतॆंतु दुक्कि म्हॊणु संगूनु शॆणॆय मामु धूवॆथयिं गेलॊना.  अम्मायि रत्‍नाकरूयि कॊरनु गेलिं.  हेरधूसा रमॆशु रत्‍नाकयि घॆवनु मावांथयिं अयिलो.  ऎकि राति थंगा रबीलिं. 

दुसॆर दिसा रमॆशान संगीलें "अम्मि घरकडे वतायि तं".  "नाका, चारि दीस रबूनु गेल्लॆरि पूरो". शेणॆय मम्मान संगीलें.

रमॆशान जाप दिल्लि "परिभवु आठॊवनियें, आजि भयणी बमुणाथयिं वतलि.  अम्माक एकलीचि रबॊवुंचे सम नयि नवॆं".

मगीरि शॆणॆय मामु कायिं उलॆयिलॊना.  रत्‍नायि रमॆशूयि कॊरनु गेलिं.  मगीरि रत्‍ना बप्पाथयिं अयिलॆना.  शॆणॆय मामु धुवॆथयीयिं गेलॊना.  दॊनि चारि फंता अम्मायि भावूयि कॊरनु यॆवनु चॊवनु गेलिं.  सेन्‍ट्रल जेयिलांतु थकूनु भायिर अयिलॆवरीचि तं रत्‍नाक दिसताने. 

ऎक दॆड वरष गेलिं.  रमॆशूयि रत्‍नायि ऎक मनान स्नॆहु दीवनु काणघॆवनु संतॊषान आसाय दिकूनु तागॆले अम्माक व्हॊडु संतॊषु.  अम्मा समान तं ती मयिंकयि लेकीता. 

रत्‍ना गुरबीणि जालि.  दॊगालॆयि अम्मांक हॊडु संतॊषु.  अम्मायि रत्‍नाकॊरूयि कॊरनु गोडसाणी खाणयि घॆवनु धूवॆक चोवंचाक गेलिं.  एदीचि घडि उलॊवनु बेसूनु जेवण जावनु पोरतूनु अयिलिं.  शॆणॆय मामु धुवॆक चोवंचाक सरि गेलॊना. 

मास धवले.  पोंसुवन कॊरका म्हॊणु अम्मान सांगीलें.  रमॆशान संतॊषान पोंसुवनाचो हॊमूयि केलो.  शॆणॆयि मामु अयिलॊना.  अम्मा कप्पड, भंगार, खाण सग्ग घॆवनु अयलि.  बटमम्मालग्गि निवंगूनु बाळांतीरॆक वॊरूक चांगु दीसूयि चॊवनु तं गेल्यायिं. 

संगिले दिसा अम्मान यॆवनु तिका बाळांतीरॆक वेल्लि.  रमॆशाक सॊणु वचाक तिका दिसना.  वोचुनतिले जवुना नवॆं?  शॆणॆय मम्माक संतॊषु जालो.  तिजॆरि व्हॊडु स्नॆहु. तिगॆले परिचरण सग्ग शॆणॆय मम्मालि बायिल सग्ग समयारि करता.  मसान मास जावनु रत्‍ना बाळांति जल्लि.  बाळांतिरॆक हळेले उपरांते रमॆशु रत्‍नाक चोवंचाक अयितरान अयितारा येतॊलो.  तिका दुक्कि  म्हॊणु अयिकूनु रमॆशु हॊस्‍पिटलांतु अयिलो. ती सुखान बाळांति जालि.  भंगरा कुटूको सरीचि ऎकु चेल्लो.  ताणे अम्माक हाणु चेरडाक दकॆयिलो.  पुताले चेरडाक घॆवनु बेसले अम्माले निरवृति दिकूनु रमॆशूयि रत्‍नायि हर्षु पवलिं. 

तिका घरकडे वेलि.  शॆणॆय मम्मान व्हॊड कॊरनु नामकरण केलें.  चेरडाक कुरटाक गोवंटॆक सग्ग भंगार कॊरनु घलें.  तगॆलीयिं तिगॆलीयिं बन्धु-बान्धव सग्ग नमकरणाक अयिलॆलिं.  अयितराचे रमॆशु पुताक चोवंचाक येतॊलो. 

तीनि महिने गेले.  सगटयिं सूर्याक घुवंचि ग्रह सरि तं.  उटायिलॆरि सगटॆयिं पळ्ळॆलगि धावुनु पवंतनि.  तॊ तगॆले दांत नतिले तॊण्ड पिंजूनु दकॆयितॊलो.  रन्‍नीरि दूध आसा जलेरीयि विसॊरनु पळ्ळॆलग्गि रबुनु वतनि.  रत्‍ना एकॆकु दिसूयि मेजूनु बेसतलि अयितारु एवंचाक.  दॊगयिं कॊरनु बेसूनु पुताक ओपुरबायि करतनि.  तागॆलि बप्पम्मा तीनि माहिने जावनु ताणे येवंचे दिसूयि चॊवनु बेसलि तं.  फतरा मन्‍न अशिलो शॆणॆय मामु परॆन पळ्ळॆ लग्गि कॊण नतिले वॆळारि चोयितॊलो. 

रमॆशु चेरडाक घरकडे हाडूक दीसु चोयिलो.  तजे मुरथमले अयितारा येवंचानीक रमॆशान शॆणॆयि मम्मालग्गि संगीले "येतले अयितारा हांवे येवना. सॊमारा भयिणीकयि घॆवनु येतॊनो. रत्‍नाकयि चेरडाकयि वॊरूक बटमम्मान चांगु दीसु संगिलो आसा."

शॆणॆय मम्मालें तॊण्ड परतने.  "तिका वॊरूक वोसुना, तुका जायि जलॆरि हंगा यॆवनु रबुयात".  शॆणॆय मम्मान खरखरीचि सोवदान संगीलें. 

रमॆशान जाप दिलि. "वरडीक जलॆले धूवॆन बमुणाथयिं नवॆं रबुका. हांव सॊमारा येतॊलो. बप्पालगि की बमुणालगि रबुका म्हॊणु रत्‍ना निशचयु कॊरो". रमॆशु गेलो.  भितॆरि बेसूनु तंगॆलिं वरतमान अयिकतालि तं रत्‍ना. रमॆशान हंगा यॆवनु रबुन्‍ना म्हॊणु तिका कळता.  बप्पा इति संगतॊलो म्हळॆले भय तं तिका.  मयिनयि बमुणानयि दिलोलो स्नॆहु लेकूक जवना.  स्नॆहु इति म्हॊणु मनांतु जलया वरडीक जाले उपरान्ते तं.  इत्याकयि तिगॆले अभिप्रायाक मॊल अशिलें तं. 

बपाले भयान घरकडे कॊण एलतपेलतांतु उलोवना.  यन्‍त्र सरि तगतगॆलो कामु चोयतनि. 

सॊमारा फलें जलें.  अम्मान धूवॆक दीवनु पेटोवंचाक खाण सग्ग कॊरनु दवरलें.  "रत्‍नान तिगॆले बमुणाथयिं रबुचे नवॆं अवंकायि सग अभिमानु".

"तुजेलगि निवंगिलॆना. निवंगिनाफडॆन संगिलॆ पूरो. मिगॆले धूवॆकयि, नतुवाकयि चोवंचाक तगॆथयिं वचाक माका जवना.  तॊ जायि जलॆरि हंगा यॆवुनु रबो.  मिजे हात खाल पॊडका दिकूनु तं दुड्डु कायिं चॊवनतिलें ताका वरडीक कॊरनु दिलॆलि". 

सॊमारा धा वरारि रमॆशूयि राजीयि कॊरनु रत्‍नाक वॊरूक अयिलिं.  चाय पीवनु सगटयिं वचाक भायिर सरलिं.  रमॆशाचे मगलॆन चेरडाकयि घॆवुनु भायिर देवलॆलि रत्‍ना भिल्लि.  कोपान आवॆषु अयिलॆवरीचि रबिलो बप्पा.  "राब गॊ थंगा" म्हळॆलि आज्ञा अयिकूनु ती कडकडॆलि.  अम्मायि भावूयि भयान मूक जावनु रबीलयायिं. 

रत्‍नान रॊणु संगीलें "मिजेलगि एदो पूणॆयि स्नॆहु असा जलॆरि बप्पान माका आशीरवादु दीवनु बमुणाथयिं पेटॊवंका". शॆणॆय मम्माले मन लॊवु जलॆना.  मगीरि अयिकिलें गरजन तं "मिगॆले उतर अयिकूनतिलें तूं गेलॆरि हांव हंगा कपानघॆवनु प्राणु पेलॆन घलतॊलो".  इति कॊरका म्हॊणु कॊळ्‍नतिलें रत्‍ना रबीलि.  कोपान भिसरावनु रबिलो बप्पा. भरलॆले दॊळे पुसूनु ती बमुणाक चोयलि.  बप्पाले कोपाक बप्पान इतॆयिं केलॆरि स्रापु तिका.  तिगॆलि अवस्था रमॆशाक मनांतु जलि.  तॊ इति करतॊलो, बप्पान घलॆलि लक्षमण रॆखा दण्‍टवूनु वचाक तिका जलॆना.  रमॆशूयि भयणीयि गेलिं.  तॆ उपरांते रत्‍ना हसिलॆना.  घरकडे कोणालगि चड उलवप ना.  चेरडालें कयिरें मात्र ती करत.  तीणे आठॆयिलें.  धांक धा पॊणु येता म्हॊणु संगिलॆं जतकाचे फल अशिवॆ? 

दॊनि वर्ष गेलिं.  चेल्लो तगॆले बप्पावरीचि रुपळावंत आसा.  तॆ वर्षा गावांतु आरटाक रमॆशु भयणीले घरकडे गेलॊलो.  रत्‍नाकयि पुताकयि चोवंचि तान ताका अशिलि.  रत्‍नान देवळांतु वचानीक रमॆशाक दिकीलो.  पुताक दिकूनु ताणे लग्गि यॆवुनु कळ्ळो.  बप्पान पुताक काणु उम्मा दिवंचे दिकुनु तिकाचि विसॊरनु रत्‍ना रबीलि.  पवसकालाक मळबारि गरजेवंचॆ वरीचि ऎकु सोवदु अयिकूनु रत्‍ना कडकडॆलि.  "कॊण संगीलें रॆ तुका मिगॆले नतुवाक काडूक?" रमॆशु वोगि पुताक खलाक रबॊवनु चोयलो.  कोपान कुद्दूनु येता शॆणॆय मामु.  भरलॆले लोकाले मुखारि तिगॆले बमुणाक अपमानु कोरचो बप्पा. रमॆशु दॆवनु गेलो.  भूमि फुटूनु पाताळांतु गेलॆलि जलॆरि इति चांग आशिलें म्हॊणु रत्‍नाक दिसलें.  अम्मान धुवॆ खंदॆरि हातु घलो.  भावान यॆवनु पुताकयि कळो.  तीं घरकडे गेलिं.  इतिकीं महाकयिरें केलॆलि तृप्ति तं बप्पाले तोण्डारि.  तॆ उपरांते तीणे खयिं वचप ना.  मगीरि रमॆशाकयि दिकिलॊना.  पुताले स्कूळांतु मात्र तं तीणे वचप.  तगॆले बेगॆक तं ती वरलिया.  ना जलॆरि आत्महत्या कॊरनु पुणॆयि ती बप्पाक समाधान दितलि आशिलि. 
---------------------------------
तिस्सॊऱो भागु लगीचि घल्‍त्तायि