कांट्यान काळॊलो कांटो

अशॊकान कामु जावन भायर येवंचानीक वरं पांच.  बयलॆन पांच वरार घरकडे यॆवंका म्हॊणु सांगले तं.  तिका इतकीं सग काण घेवंका खंय.  दोगांकय करनु पारकांत वचून बेसून मागिर अंगडींतु वचून जाय जालॆंले सग काणघॆवयात नवें.  घरकडे अम्माय लॆखाय मात्र तं आसाय.  अम्माक शिकवण ऊणे जाल्यारीय विवरूय स्नॆहूय आसा.  लॆखाक अम्मालागि बहुमान ऊणेवॆं म्हॊणु ताका दिसप आसा.  क्रमान तिगॆल मनांतूय अम्मालागि मॊगु दिसतलो म्हॊणु तं तागॆलो विश्वास.  आजि तॊडॊवु जालेल खातिर तिगेल तॊंड फुगून आसतने.

तागॆले सनप्रायॆरीच एक विपत्तांत तागॆलो बप्पा गेलो.  चेरडाक वाडोवंचाक इत्ति करका म्हॊणु कळनातिलें अम्मालें मन तडपताले.  बंधु-बांधवय मित्रंय कॊण घूवनु चॊयना आशिलें.  मॊघु दाकयल्यार इतॆंय सहाय करका जातलवॆं म्हॊणु भय तं तांका.  बप्पा दामॆलि तं आशिलो जाल्यार बंधु-बांधव त्या खातिर पुणॆय येतनि अशिलिं.  गूण नातिले कायरॆक कोणय येतनिवॆं?  जाल्यार अम्मान धैर्य सोळॆना.  सनच एक परमा कुटूकॊय तंतु सनच घरय आशिलें.  कॊणे दॆवनु वच म्होणु सांगुना नवें.  उप्पाशि जल्यारीय चॊण पोडूक एक घर आसा म्हॊणु समाधान.  बप्पाले एदॆचि दुड्डय बांकांत आशिले.  तजि वाडि काळयार घरकडे वेचाक पावना.  कॊण नातिल्यांक दॆवु आधार म्हळॆले विश्वासार अम्मान एक प्रण कळ्ळें.  जाव्यत जालॆले उतुलें चांग करनु पुताक वाडॊवनु शिकॊवनु सगटानीय वळकुचे लेकान करतलि म्हॊणु.

अम्मान परमाचे एक कडॆन रावंदयकय्यॆक वोयलें.  एक कडॆन मोगरि, अब्बॊलें, रॊस सग वोयलें.  अशॊकाक स्कूळांत पेटवनु अम्मा परमांत देवंतलि.  वोयलॆल्याक सारें घालप, शिंपप, ताजॆवॆलि कीडि काण दूर घालप सग जायना फडॆन वॊत येतने.  मागिर घरांत यॆवनु शिवंचे मिषनारि बेसतलि.  सनप्रायॆर शिवणि शिकलि उपकाराक पळ्ळि.  संजेचे, लागि घरकडॆचिं अम्मालागि तं हरवे रवंदयकयॆचें काणु घेतनि.  मोगरें, अब्बॊलें, रॊस सग अम्मान विकप आसा.  त्या वटराचे बायलांले शिवणि सग अम्मा तं करता.  तशि मिगेले शिकवणॆकय नेसवणॆकय आशिले दुड्ड अम्मा कठिन प्रयत्नान करतालि.

माका इंजिनीयरिंगाक सीट म्हेळचानीक बप्पालॆय अम्मालॆय बन्धुजन सहाय जायवॆ म्हॊणु निमगून आयलॆलिं तं.  अम्माले मना बळान अम्मान नाका म्हॊणु सांगलें.  कोणाले सहाय नातिलें माका शिकयतलि म्होणु कॊण आठयलॆना आशिलें.  धावें जावंचानीक एदॆच जाणानि तांगॆले अंगडींत कामाक उळदिलो तं.  चड शिकॊवंचाक अम्मालागि दामु जावन्ना नवें.  त्या खातिर तांगॆलो सहाय म्हळॆल लेकान तानि उळदीलो.  अम्माक सहताप इष्ट ना.  दॆवालागि मात्र तं अम्माले कष्ट अम्मा सांगतालि.  दॆवाले दयॆन अम्माले कष्टांचे फल म्हेळॆं.  सगटांकय आतां अमंचि वळकि आसा. 

अशि माका ह्या स्थानार पांवयलॆले अम्माक हांवे इत्ति केल्यार कीं पवंतने.  प्रथम जावनु कामाक वचे वॆळार दॆवाक पायिंपॊणु, बप्पाक मनांत अठॊवनु, अम्माले पाय धरनु पांय पॊणु ’वत्ता’ म्हॊणु सांगचे वॆळार माका शब्दु भायर यॆना आशिलो.  तेदूस अम्माचे तोंडार दिकिलो अभिमानूय संतॊषूय माका विसरूक जावना. 

काम म्हॆळनु दॊन वर्षं जालिं.  घर चांग केलें.  उंचार दॊनि कूड कळ्ळिं.  मुखार मतिल घालनु एक गॆट दवरळें. आतां अम्माक काम करूक जायना.  वासरॆंत सहायाक एक सून लागॆन म्हेळि जाल्यार एक आश्वास अम्माक म्हेळतलो. 

मिगॆले ऒफीसांत काम करचे एक मित्राले भयणीक व्हारडीक करतॊलोवॆ म्हॊणु ताणे मिजेलागि निमगिलें.  हांवे अम्मालागि म्होणचानीक अम्मान सांगलें, "तुगॆलो संतॊष तं पुता मिगॆलो संतॊष.  तुम्मि एकमळीन मुखार वोचुका म्हळॆल तं मिगॆलि आशा.  जातक चोवंका म्हॊणु माका ना.  मस्त जाणाले अणभव दिकिले आसा.  मिगॆलें जीवितच दवॊरनु माका तशि तं दिसता.  तुगॆल मनांत सम म्हॊणु दिसल्यार व्हार्डीक करूक अम्माक संतॊष. 

मिगॆल मित्रालि भयणि लॆखाले बेगॆक तिगॆल बप्पा यॆवनु मिगॆल अम्मा लागि उलॆयलो.  अम्मान सांगलें "तागॆल इष्ट तं मिगॆल इष्ट".  तानि एकमळीन कुटुंब चवंकॊवंका म्हळॆलि आशा मात्र तं माका आसा.  स्त्रीधना पसून शॆणय मम्मान निमगीलें. 

"तुमका तुमगॆले धुवॆक इत्ति दीवंका म्हॊणु दिसता जाल्यार दिवंचांत माका विरॊध ना.  लॆक सांगूक यॊ ब्यारु न्हयिं नवें शॆणय माम.  तुमगॆले धुवॆले गूण तं हांव धन जावन लेकीता". 

"लॆखा, चोवंचाक रुपलावंति तं.  अपुरबाय स्वल्प चडिवॆ म्हॊणु माका दिसता".  चेल्लि चॊवन येवंचानीक अशॊकान अम्मालागि सांगलें. 

"ती सानि नवे पुता, प्राय जाता तशीच चांग बल्लाव मनां जातने" म्होणु अम्मानय जाप दिलि.

अठावीस वर्षं जावनु घूवनु चॊवनातिलिं मामु आनी मायिं, एक अयतारा अशॊकाले घरकडे आयलिं.

"अशॊकाक व्हारडीक म्होणु आयकीलेंमुगॊ"?

"व्हय, अन्नाक बरप घल्लॆंले आसा".

"स्त्रीघन इत्ति दिताय"?

"तांका इष्ट आशिलें तांगॆले घुवॆक दितलिं".

"एक इंजिनीयराक आतां इत्ति दिवंचाकय चेलियालें बप्पा तयार आसा म्हॊणु तुका कळतवॆ?  तूं उतले कष्ट काणकीं ताका वाडयलॊलो"?

"तॆं एक अम्मालो धर्मु नवें अन्ना, मिगॆल पुताक हांव वाडॆयलॆल्याक हांवे लॆक सांगकावॆ?  तानि इतॆंय दिल्यारीय तांगॆले धुवॆक.  ताजो वंटो माका नाका".

"सबाव व्हारडीक करूक जाल्यार अमकाय आसामुगॊ चेल्लीयो". 

"ताजे लागि दीस काडका जालॆल चेल्यॆक ताणे सोदून कळ्ळि".

मनांत कॊप आयलो जाल्यारीय भायर दाकोवनातिलें मम्मूय मयींय गेल्लिं.  वच्चे फूडे अम्मान सांगलें "वेस्तॆकय   व्हारडिकॆकय बरप तं घलतलि.  सागटांनीय यॆवंका".  लॆखाल बप्पाय दम्मॆलि तं.  तांका ऊणाव यॆवनातिले लेकान भंगारय दम्मूय दीवनु तानि वॆस्त केलि.  एक मास जावनु व्हारडीकय जालि.  व्हारडीक तानि व्हॊडि करनु तं केलॆलि.  बंधु बांधव सग आयलॆलिं.  तग-तगॆले मनांत दिसलें एकॆकलिं सांगताय.

’बप्पा ना जाल्यारीय तॆ अम्मान कष्ट काण ताका इंजिनीयर केलो.  अनीक तिका तॊ चोयतॊलोवॆ? दॆवा कळता’ म्हॊणु एकलो.

’शॆणय मम्मान इत्ति चोवन कीं चेल्यॆक दिल्या.  उतुलकीं दामॆलियाले पूत आसाय गावांत’ म्हॊणु एकलो सांगता.  तशि मनांत दिसचे मनीष सांगताय. 

उंबरावलॆन व्होरचे वॆळार अशॊकाले अम्मान सुन्नॆक स्नॆहान एक मुद्दि दिलि.  तेदुसा राति अशॊकान लॆखालागि सांगलें "मिगॆले अम्माले बाविस वर्ष कष्ट काळेल फल तं मिगॆलें जीवित.  माका अम्मा म्हळ्यार दॆवु तं.  तूवंय तुगॆले अम्माक दिवंचे वरीच मॊगूय मानूय मिगेले अम्माकय दीवंका". 

हेरदूसाय वासरॆंतूलो कामु सग अम्मानचि केलो.  आतांय दॊन मास जावनूय अम्माचि तं करता.  अम्मा सांगतलि "सानि नवें पुता, संत शिकतलि".  उंबरावलॆन व्हॊरन जावनु, हेरदूसा, मम्मूय मायींय वच्चे वॆळार, लॆखाक लागि उळदून उपदॆशु दीवनु तं गेलॆनि.  ताणे आठॆयलॆल वरीच स्नॆहूय मानूय कायिं तीणे अम्माक दीवप ना म्हॊणु ताका कळता.  क्रमान सग सम जातने म्होणु तॊ समाधान आठयता. 

एकॆक संभवय ऊडगास करनु वाटॆर म्हेळॆले मित्रालागि उलॊवनु घरकडे पावंचानीक, वरं सात जालिं.  आजि अनीक भायर वचाक वॆळु ना.  लॆखा उंचार कूडांत कोपान पळ्य़ा.  ताका दिकून तीणे निमगीलें "आजि वॆळु धावना दिसता"?  "फायि अयतार नवें, भायर वचुं" म्होणु सांगुन तॊ वासरॆंत गेलो.  अम्मा चाया करता आसतलि.

हेरदूसा फल्लें जालें.  अम्माक चांग तापु.  अशॊकान लागि बेसून अम्माक गूळि खावयलि.  कापि करनु दिलि.  "सिनिमाक वचावॆं" म्होणु निमगून लॆखा आयलि.  "आजि नाका, अम्माक ताप आसा नवॆं.  अम्माक एकलीच सॊणु वचा जावन्ना.  तूं वासरॆंत वचुन इतॆंय करि" म्होणु अशॊकान सांगलें. 

"तुमि वचाय पुता, हांव हंगा पडन.  तुमि सिनिमा चॊवन भायर इतॆंय खावन येयाय". अम्मान सांगलें जाल्यारीय अशॊकान कन्नांत व्हेलॆना.  लॆखा कोप्पान एक आटो धोरनु बप्पाथंय गेलि.  ती घरकडे पावलि.  अम्मान निमगीलें "इत्ति धुवॆ? अशॊक आयलॊनावॆ?  अम्मा इत्ति करता?"  धुवॆन संगलें "तुंका चोवंका म्होणु दिसलें, तॆं दिकून आयलि". 

"धुवॆ, सांजे आमि थंगा यॆवंका म्होणु बेसलिं तं.  अन्नाक एक सोयरीक आयल्या.  बप्पाय अन्नूय करनु मम्माथंय गेल्यांय.  जाणयल्यार चेलिये पासुन तानीय सोदितनि न्हवें.  दलाळ मल्ल मम्मान हाळॆलि सोयरीक तं.  बप्पाकय माकाय वर्षं जाताय. आमकां चोवंचाकय कोणॆय जाय नवें.  चेल्लि चंद आसा म्होणु तं आयकिलें.  जातक चॊवंका म्होणु माका ना.  जातकावॆले ग्रहांचे पशि मनांत चांग गूण आशिलि चेलि जाल्यार आमकां चोयतलि.  चोवंचाक चिन्ना जालॆलि, म्हलगड्यांक मान दिवंचि, बामुणाचॆरीय घरकडे आशिल्यांचॆरीय मॊगु आशिलि आनि गुणवंति चेल्लि म्हेळ्यार घरकडे शांतीय समाधानय आसतने.  एक चेलियॆ निमत्ति घर स्वरगु करूकय जातने.  तागेले घरकडच्यांक तीणे मानु दिल्यार तिगॆले घरकडच्यांक तॊवय मान दितलो.  य्हॆं घर तिगॆलें जावनु लेकुचि चांग मन आशिलि सून म्हॆळका म्होणु तं मिगॆलि प्रार्थना". 

लॆखा उटायलि.  "अम्मा, हांव वत्तां" म्होणु सांगून भायर देवलि.  चाय पीवनु वच्चूं म्होणु अम्मान सांगलें कायं तीणे आयकिलॆना.  ती लागिचे डॊक्टराले क्लिनिकांत चॊणु मायिंक दिवंचाक गुळियॊय काणघॆवन घरकडे पावलि.  वासरयांत वोचून चांग तीन खोल्ले काप्पीय घॆवनु अम्मालागि आयलॆले लॆखाक दिकून, अशोक हाताक कुटूक वीणु चोयलो.  सोपनवॆ देवा? कीं सत्य? तेगानीय एकॆक खोल्लो कापि केल्लि, लागीचि बेसून पिल्लिं.  कापि हूनि जाल्यारीय, मन शॆळ जाताने. 

सांजे लॆखाले अम्म-बप्पा आयलिं.  लागिचे आयतारा चेलियॆक चोवंचाक वचाक अशॊकानय लॆखानय यॆवंका म्होणु सांगून गेलिं.

दुशॆरे अयतारा अशॊक, लॆखा, तिगॆल अम्मा-बप्पा आनि आनु करनु चेलियॆक चोवंचाक गेलिं.  मल्ल मम्मान व्हेलॆले घरकडे वचानीक तं, तॆं अशॊकाले मम्मालें घर तं म्हॊण तांका मनांत जाल्यां.  अशॊक प्रथम जावन तं मम्माथंय वत्ता.  चेल्यॆकय चॊवन वर्तमानय उलॊवन सगटंय उटायलिं.  चेल्लि चोवंचाक चिन्ना.  लॆखा तोंडारि तृप्ति ना.  "तुगॆल अभिप्राय इत्तिगॊ"? अम्मान धुवॆलागि लोवूच निमगीलें.  लॆखा उटायलि.  मम्माचॆय मय्यॆंचय लागि गेल्लि.  तीणे सांगलें "व्हारडीकॆ हेरदूसा पोरतून वच्चे वॆळार, माका तुमि उपदॆश दिलॊलो, मिगॆलॆंय बमुणालॆंय कयरें हांवे चोयल्यार पूरो म्हॊणु तं.  तावळि माका तॆं व्हय म्होणु दिसलें.  गेले आयतारा मिगॆल अम्मान, मिजेलागि अम्माले सुन्नॆ पासुन आशिलो अम्मालो संकल्पु सांगचानीक माका मिजॆरीच निंदा दिसलि". 

"ऎक चेरडाक व्हॊड करूक, अम्मान काडका जालॆलीय बप्पान काडका जालॆलीय व्होड्डीयो, एकलीच काणु पुताक चांग जीवित दिलॆले तॆ अम्माक हांवे कशि चॊवंका? मम्माले भयणीले लागि कशि करका म्हॊणु सांगून दिलॆलिं तुमि, तुमगॆले धुवॆक इत्ति शिकॊवन पेटॆयतनि.  उषा अन्नाक सजतलि.  ती अमगॆले घर तिगॆले घर जावन लेकितलिवॆ?" मम्मूय मयींय जाप नातिलें राबीलिं.  अशॊकाक मनांत तृप्ति जालि.                  

विकून गेलो

रामनायक मम्माले घरकडे टी वी मुखारि बेसूनु श्यामाय सीमाय सीरियल चोयताय.  सीमान चानल पोरतुचानीक न्यूस सांगताय.  टी वींतु दाकयलॆले फॊटो दिकून तंगॆले दॊळे भायिर अयले.  सुधीराले फॊटॊवे तॆं, ताजे खाल ६.५ कॊटि रुपया बोरॊवनु  "Sold OuT"  म्हॊणु बरयलां. तानी अठेयलें ’इतियॆं, सुधीर नवॆं तॊ? ताका कशि विकिल्या?’.  तंका सनूचि हासु अयलो. तानि आठॆयले तॊ कसलकीं झगडॆंतु पोळो म्हॊणु.  तानि तंगॆले अम्माक अपयलि अनीक दाकयलें. टी वींतु तॆंचि तॆंचि दकयतायि. तांका कायिं मनांतु जायना.  न्यूस सगळें अयकुचानीक तांका मनांतु जालें. सुधीराक  IPL खॆळूक ६.५ कॊटि रुपया मेळतलो खयिं. ’मिजे दॆवा, इतियॆं हांव अयकता’?

श्यामालॆय सीमालॆय अम्मान आठॆयलें. ’सुधीराक दॆवान रजयोग तं रचील्या. तॊ हांवे पुसूक चोयल्यारि वोतॊलवॆ?  माका हंगा व्हरडीक कॊरनु हळॆले वॆळारि सुधीराक पांच तं वर्ष.  तागॆलि वोळ्ळम्मा तं ताका चोयतालि. ताणे जावन्य ऎक वर्ष जवंचानीक तागॆलि अम्मा दॆवाले गेलि.  हांवे यॆवनु एक वर्ष भितॆर मायिं गेलि.  सुधीराक लायक कॊरनु चॊवंका म्हॊणु मांयिन सांगले तं. जन्मारि थाकून सांगिलें अयकुचो स्वभाव माका ना.  मिगॆलिं चेर्डूवं आतां माकाय लेकिनाय.

ताका कशीचि धवंडायल्यारि ताका मॆळकाजालॊलो वण्टो लगॆन मिगॆले पुत्‍ताक मेळतॊलो नवॆ म्हॊणु तं हांवे तॆं सग केलॆलें.  ताका दिकल्यारि सायना आशिले माका.  ताका हांवे उपाशि घलॊलो आसा, भॊरनु मरलॊलो आसा. मॊगान एक उतर हांवे ताजे लागि सांगलॆना.  हांव कोरचें दिकून मिगॆलिं चेरडूवंय सुधीरा लागि कायिं मोग दाकयनायिं आशिलिं.

तॆं सग घूवनु मिगॆले चेरडुवांक लगलें.  मिगॆलि एकि धूव श्यामा धावॆंतु शिकवण जावनु बेसल्या. कॊळॆजांतु सॊडूक वाट ना.  दुसॆरि धावॆंतु पवलि.  कशि शिकवप? मिगॆले पुताक गवंचे ’लोकटो-उसळे’ चेरडूवं जावनु मॆळनु झगडे कॊरूक वॆळ नोपूरो.  मिगॆले बमुणाले बप्‍पाक चार परमयि दोन गद्दॆय आशिले.  तंतु थाकून अवंक जाय जालॆले दुड्ड मेळताले.  मकाय व्होळो पूतु तं. मगीरि दॊन चेल्‍लीयो.

मिगॆलि व्होडकयो दाकोवंचाक, सांगले सग घॆवनु दीवनु मिगॆलो बम्मूणु हरवॊलो.  ऎक अंगडींतु लॆक बॊरॊवंचे काम तं मिगॆले बमुणाक आशिलें. इति मेळ्यारीय पावनतिलॆं मिगॆलो स्वभाव कारण तं अम्मि अशि जल्यांय.  आतां माका मनांतु जाता किं, यॆ कुटुंब नाश जवंचाक कारण हांव तं म्हॊणु.  मायंन वोचून जावनु हांवे व्होळे बयलॆले पुतु सुधीराक घरकडे थाकून धवंडायलो.  हांव सांगले सग काणघॆवनु दिवंचाक दुड्ड ना जवंचानीक मिगॆलो बमूणु मन दुकून एक दिस दॆवनु गेलो. मगीरि दिकलॊना.  एक अंगडींतु लॆक बॊरोवंचांतु थाकून इति पगार मॆळूक? मगीरि एदॆंचि भात अनीक नारळ परमंतु थाकून मेळताले. तजान कशीचि पुणॆय घर धवंतालें. हांव तॆं कायिं चॊयना आशिलि.  आतां अंगडींतु थाखून मेळचो पगारूय ना. मिगॆले पुत्‍तान निवंगिल्यर दिवंचाक मिजेलागि दुड्डूय नाय.  आज सुधीर क्रिकॆट खॆळनु कॊटिपति जालो.  ताणे दुड्ड निवंगूनु बाधा कायिं दीवप ना आशिलें. 

सान थाकून सुधीराक खॆळांतु मन आशिलें. पिड्डे पॊंद काणु बाट कॊरनु, बोण्डो गॆंद कॊरनूय खेळतॊलो. आतां माका मनांतु जाता.  हांवे ताका केदनाय सॊवनाफडॆन तगॆलो मनांतूलो कॊप ऊणे कॊरूक जायत तॊ ताशि करतालो.  

शाळॆंतु थाकून आयल्यारि टि वी सीरियल चॊवप तं चेलियांलो काम.  अम्माक इतॆयिं सहाय कॊरयां म्होणु तांका दिसना’.  यॆं सग आठॊवनु ती मन दुकून बेसलि.

सुधीरालो मामु टी वी मुखार बेसून न्यूस चोयतचि तं आशिलो.  सुधीरालें मॊल चॊणूचि वता.  ५०,००० थकून आरांबून ६.५ कॊटि रुपया पवलो. 

सुधीरूय तागेले मित्रंय कॊरनु ऎक मित्राले घरकडे टी वी चॊवनु बेसलिं.  कॊण खंचे टीमांतु वता, अनीक कोणेय ताका कडतायवॆ सग म्हॊणु चोयताय. व्हॊद व्हॊड खॆळकार भॊरनु जाण कॊणे काणतिलें भायिर गेलिं.  भारताचो परणो क्याप्टन गांगुलीक सरि कॊण कळॆनाय.  ’अनीक माका कॊण काडूक दॆवा’, सुधीरालें हर्दें धड-धड जाता.  तागॆलें नांव येवुंचानीक तॊ दॊळे धंपून बेसलो. ताका टीवींतु चोवंचाक जायना.  ५०,००० आरांबून तगॆलें मॊल ऊंच ऊंच वचाक आरांबीलें. उंचार वता थकित तागॆले मित्र ताळीयो वजूकय. ६.५ कॊटि रुपय जवंचानीक तानि दाकयलें ’विकून गेलो’ म्हॊणु.  तागॆलिं मित्र खुशीन इति कॊरका म्हॊणू कॊळनातिलॆं ’डान्स’ करताय. ताणे दॊळे धंपून दॆवाक प्रणाम केलें.

सुधीराले मम्‍माक इति सांगका म्हॊणु कळना.  हथूय धावना, पयूय धावना.  मम्मान आठॆयलें ’सान असतन तगॆले कष्ट दिकून ताका हंगा हळॊलो तं.  आतां तॊ खतयिं पवलो?’  तवळीचि तगॆलें मोबैल वजलें.  सुधीर तं "मम्मा, मम्मान न्यूस दिकीलवॆं? सग मम्मालो आशिर्वादूय अनुग्रहूय तं". मम्माक ताळो भरलो. उलॊवंचाक जायना.  "दॆवु तुका बरॆं कॊरो पुता" कॊरनु मम्मान फॊण खाल दवरलें. मम्मान आठयलें ’आतां मिगॆलि भयणि आशिल जल्यारि, इति खुश जातलि आशलि?’

सुधीराले मनांतु परणे कार्य सग सिनिमा वरीचि अयलें. ’मम्मान माका तॆ राक्षसीले हथांतु थाकून हंगा हाणु शिकवणॆकय भर्शि क्रिकॆट कॊचिंगांकय घलो दिकून हांव आज हंगा पावलो. मिगॆले घरकडॆचि तं हांव आशिलो जल्यारि आतां इति कोरतॊनो आशिलो? आठोवंचाक जायना.  मौशॆन माका दिलॆले कष्टाक, थंगाचि रबिलो जल्यार हांव कोणाकय दिम्शि मरतॊलो आशिलो. तुतूलि तं आशिलि मिगॆलि मनांतूलि दूकि.  मम्माले घरकडे एवुंचानीक तं मनांतु खुशि इति म्हॊणु माका मनांतु जल्यां. मम्माले घराचे लगि एक ग्रौण्ड आसा. थंगा क्रिकॆट माच चवंकप आसा.  हांव तॆं चोवनु रबतॊलो.  मम्माक मिगेलि क्रिकेटांतूलि वासना मनांतु जालि दिकून माका क्रिकॆट अकाडमींतु भर्ति केलि.  हांव कॊळॆज टीमांतूय स्टॆट टीमांतूय खेळॊ.  गेले वर्षा आठ  IPL खॆळांतु खॆळूकय जालें. तंतु हांव ऎक सेन्चुरि अनीक चार वॆळा ५० पशी चड रण कळॆलें तं. इतॆंय जावो, आतां मिगॆलें सपन पूरा जालें. जीवित सग काम केल्यारीय उतुलॊ दुड्डु कशि मॆळूक?’   

सुधीराक बप्पालो विचार आयलो.  बप्पा खंतय आसा म्हॊणु कळना.  गेले महिनॆंतु लगीचे घरकडचिं हरिद्वारांतु गेलॆलिं.  तन्‍नि बप्पाक थंगा मठांतु दिकिलो खयिं.  थंगा गायंक चॊवनु थंगाचि जेवणयि सग कॊरनु रबता म्हॊणु तीं सांगतालिं.  बप्पालिं कार्य आठॊवनु ताका मनांतु व्हॊडि दूकि दिसलि.

१५ दीस जावनु सुधीर मम्माथंय पवलो.  ताणे सांगले "मम्मा, हंवे मुंबै एक फ़्लाट घेतले आसा.  सान थाकून मिगॆले मनांतु दॆवु जावनु लेकुचो तॆंडुळ्करूय मुंबै नवॆं रबता.  तॆं दिकून हांवे थंगाचि घर काडयां म्हॊणु दवरलें.  मम्मान आतां मिजे लागि यॆवंका.  अवंका वोचून बप्पाक अपॊवनु हाडका.  मिगॆले फ़्लाटांतु बप्पाक ऎक चांग जीवित दीवंका म्हॊणु तं मिगॆलि आशा". मम्माक संतॊष जालो. मम्मूय भच्चॊय कॊरनु हरिद्वाराक पवलिं.  पुताक दिकून बप्पाले दॊळे भरले.  पुतान सांगले "बप्पाले अनुग्रहानय दैवाले दयॆनय तं माका यॆं भाग्य म्हेळॆलें".  "कसले भाग्य रॆ?"
"बप्पा, दॊन वर्षांक क्रिकेट खेळ्यारि माका ६.५ कॊटि रुपय मेळतॊलो. तॆं नंतना माका कामूय आसा.  अनीक मिगॆलो बप्पा माका जाय, बप्पान मिजेलगि यॆवनु मिगॆले घरकडे रबुका. मौशॆकय चेरडुवांकय जावंका जलॆले दुड्डय हांव दीन". 

"अरॆ, हांवे तुक इति चांग केलॆलें आसा पुता?  हांव हंगाचि पॊणु दीस काडीन.  मगीर तुगॆले मौशॆक इत्याक कीं दुड्डु दीवंका?  ती दुसॆरि तुगेले दुड्डु उप्पून काडूक वाट चोयतलि".

"मौशॆन केलॆलें मौशि भोगो. तीणे माका थंगा थाकून धवंडायलो दिकून नवॆं हांव आतां अशि आसा. आतां माका काम आसा.  क्रिकेटांतु नांव आसा.  बप्पा भायर सर. मुंबै वच्चां".  सुधीराले मम्मानय रामनायक मम्माक पुतालग्गि वोचून रबूक सांगलें. सुधीरूय मम्मूय कॊरनु रामनायक मम्माक मुंबै घरकडे हळो.  ताणे बप्पा लगि सांगलें "बप्पा, अनीक हांव वोचून मौशॆकय चेरडूवांकय दिकून येतां". 

"इत्याक रॆ पुता तूं तॆं सग मत्तॆरि कडता?"

"तीवंय मिगॆलिं भवंड नवॆं? हांव तंका जाय जलॊलो सहाय करतॊलो बप्पा.  मगीरि तंगॆले व्हरडीकॆक इति कॊरयात जल्यार कोरतॊलों.  धकूल भावूय इतॆयं काम कॊरूक मुखार अयल्यार ताका दुड्डु दीवनु हांव सहाय कोरतॊलों". 

"इति चांग मन रॆ पुत्‍ता तुगॆलें. तुगॆलि अम्माय तशीचि तं आशिलि".

"बप्पाक हांवे तंचेलागि पेटॊवना.  बप्पान थंगा गेल्यारि तीं दुसॆरि बळ कॊरनु मिगॆलो दुड्डू सग उपून काडूक वाट घलतलिं.  तॆं नाका.  लगीचि माका व्हरडीक कॊरका म्हॊणु आसा. हांवे एक चेलियॆक दिकलि आसा.  व्हॊड कष्ट कडचे घरकडचि तं ती.  तिगॆले घर्कडचॆंकय मिगॆलो सहाय जावंका जतलें".

"जावोरॆ पुत्‍ता. तुजान एक कुटुंब लगॆन चांग जाता जल्यारि तॆंचि तं पुत्‍ता चांग".  बप्पाले दॊळे भरले.

ऎक दीस सुधीरालि धकटि अम्मा घर्कडे बेसूनु इतिकीं सग आठॆयतालि.  ’चेल्लीयो वडताय.  पुत्‍ताक कायिं कॊरका म्हॊणु ना.  इति करप? हांवे तॆ सान चेरडालागि केलॆलें धा गूणि माका मेळता.  मिगॆलि करणि सहन जावनतिलॆं बम्मूणूय दॆवनु गेलो’. 

जेगलॆरि वण्णांचो सोवदु अयकून ती चोयलि.  अयलॊलो  मनीषु तिकाचि चोयता. ताका दिसलें ’मौशॆक परणि व्होडकयो कायिं ना’. तिका मनांतु जालॆना. तीणे निवंगीलें "कॊण?"

"मौशि माका वळकिलनावॆ? हांव सुधीर तं. मौशेकूणीय भवडांकूणीय वस्त्र घॆवनु अयलॊलो तं.  धा सासु रुपयाय आसा.  भयणियांक मनिषा प्रमाणि पेटॊवंचाक आशिले दुड्ड हांव दीन.  चेल्लॆंक मौशॆन सोदून काडका.  मगीरि भावाक शिकवण ना.  मौशीय तॊवय कॊरनु ’कॆटरिंग’ ना जल्यरि कसलॆंय काम कोरूक ऎक फंता हांव दुड्ड दीन.  मगीरि तुम्मि तॆं मुखार वॊरका.  भयणयांकय भावाकय मनांतु एदॊचि मॊग घालनु दीवनु तंगॆलो वायिट स्वभाव चांग कॊरनु मौशीय पुतूय कॊरनु चिंतन कॊरनु माका जाणॆयाय.  हंव मिगॆलें अड्रस दीन. बरप घल्यार पूरो".

मौशॆन निवंगीलें "बप्पा खथयिं आसा म्हॊणु कळतवॆ पुता?"

"कळनामू मौशॆ.  तॆं कळतने मौशॆक नवॆं. हांव यॆं संगूकय, यि पॆट तुंका हाणु दिवंचाकय तं अयलॊलो. हांव वता". 

"ऎक चाय सरि पीवनातिलॆं वतवॆ?"

"मिगॆलें फ़्लायट वतलें मौशॆ". अड्रस एक कगतारि बॊरॊवनु सुधीर देवनु गेलो.

रॊंग नंबर

सुचित्रा खटळ्यारि पॊणु एक उपन्यास वचितालि तं. फॊण वाजता. ती लगि वोचून चोयलि. वळकीचाले नंबर नयिं. कॊण म्हॊणु कळ्‍ना. वॆळु वोचूनतिले एदॆ चेल्ले आसाय. चेलियांक फॊण कॊरनु साक्‍कर मारूक चोयतले.

तीणे कॊळॆजांतु शिकचे वॆळारि, कॊळॆजांतु मिमिक्रि दाकवप आशिलें. तीणे फॊण काणु रस्पतीक ऎक "हलॊ" केलें. मध्यप्रायॆचे बयिलॆले सोवदारि तं तीणे उलॆयलॆलें.

"हलॊ, हांव विनीत पै" ऎक मध्यप्रायॆचे ददुलॆन जाप दिलि.

"इति कयिरें?" तीणे निवंगीलें.

"तुंका ऎकि धूव आसा म्हॊणु अयकीलें, मिगॆले पुत्‍ताक चोयल्यारि लायक म्हॊणु दिसलें" ताणे सांगले.

"कयरें चांग. तिका थोगडे डिमांड सग आसा".

"इति सगकीं तिका जावंका?"

"तिका काम आसा. तॊ काम सॊडूक तिका जावना. जीवितांतु तिगॆले उतराकय मॊल जाय. तिजॆरि चांग मॊगु जावंका. न्याय जावनु इतॆयिं कॊरूक आशिले स्वातंत्र्ययि तिका जाय खयिं".

"तॆं सग मयॆंक कशि कळता?"

"हांवे पयरि तिजेलगि व्हरडिकॆचें कयरिं म्हॊणचानीक तिणे मिजेलगि तिगॆलिं डिमांड्स पूरा सांगलें. तॆ धैर्यारि तं हांव सग सांगता. पोर्णो काळ नयिं नवॆं, चेलियांकयि सग असतने नवॆं तांगॆले जीवितापसून एकॆक सपन. तॆं चांग जाले मयॆं. अनीक इतॆयिं सांगूक आसावॆ?"

"तुगॆले अम्मा-बप्पाक ती धुवॆसमान चोयतलि. तिका एलतांतूयि तॊ मॊगु मॆळका".

"तीणे दिवंचे तिका मेळतने मयॆं. हांव तगॆले डिमांडस सग इति म्हॊणु सोदून सांगन. फाय यॆचि वॆळारि जाणॆयन. जावो दवरता".

हेरदूसा तॆचि वॆळारि तगॆले फॊण अयलें. तगॆले बप्पालें फॊण तं. तीणे दुसॆरीय सोवदु पोरतूनु निवंगीलें "इति सांगलें ताणे?"

"तिगॆले डिमांडस सग ताका ऒ.के.".

"तगॆले डिमांडस संगाय".

"मयॆलें नांव?"

"सुमित्रा".

"तगॆलें डिमांडस अतंचे चेलियांक प्रीति असतने म्हॊणु माका दिसना".

"जल्यारीयि तुम्मि संगाय. हांव तिजेलगि निवंगीता".

"ऎक, ताका जातक चोवंचे इष्ट ना". तीणे जाप दिलि "तुंका नाका जल्यारि अवंकाय नाका".

"दुसरें, ताका व्हॊड दम्मॆलि मनिषालि व्होडकयो इष्ट ना. दिसना फडॆन सग भंगार, कप्पड सग काणघॆवनु एकडे कोरच्यांतु व्हॊडि प्रीति ना".

"तॆं तिजेलगि निवंगुका".

"तिसरें, स्त्रीधन मन जाणु दिल्यारि नाका म्हॊणु सांगुन्‍ना, लॆक संगून काणघेवंचे इष्ट नयि".

"तॆं चांग" तीणे जाप दिलि.

"चोवतें, तीणे सांगुचें न्याय जावनु कॊरूक ताका मन आसा, तजान जावनतिलें जल्यारि ताणे कोरना".

"तॆं ऒ.के.".

"पांच, चोवंचाक हॆममालिनि नयिं जल्यारीय, दिकल्यारि कॊण बल्लाव म्हॊणयें".

"तॆं ताणे दिकून जावनु सांगल्यारि पूरो. माका मिगॆलि चेरडूं चांग म्हॊणु नवॆं दिसतनॆ?"

"स, बम्मुणालगीय घरकडचॆंलगीय मॊगूय तगतगॆले म्हळेलि चिंतनयि जावंका. बयलांक जावंका जलॆले गूण नवें तॆ?"

"तॆं असतने. पोरतूनूय मॆळका".

"सात, दुड्ड पुड्डि कोरचि व्हरडीक माका इष्ट ना".

"यॆं सग ऎकलगॆन तिजेलगि निवंगून संगून फायि जाणॆयन".

"जावो मयॆं, व्हरडीक खॆळ कार्य नय नवें?"

ताणे आठॆयलें, ताळो पोरतून कॊळॆजांतूलो बेस्ट आक्टर जलॊलो आतां फल जालें. एक रॊंग नंबर नेणतें केलॆलें तं. तिजे मनांतूलें कळ्ळें. धूवॆक व्हरडीक जवंचाक तपस बेसले अम्मा-बप्पाक एक समाधान जतलें. ताणे टेलिफॊण ऒफीसांतु वोचून ते नंबराचे अड्रस सोदून कळें. अनीक तिगॆले घराचे लगि आशिले एक मित्रा वटॆन तिजेपसून सोदॆयलें. ताणे सोदून जाणॆयलें, थंगा एक बप्पा अनीक धूव मात्र तं रबताय. चेलियॆक अम्मा ना.

ताका हास अयलो. माका सजुचि बायल. हांव बप्पाले ताळॆन उलॆयलो दिकून माका बप्पा आसा म्हॊणु सांगलें. तीणॆय तॆचि प्रकार सांगलें असतने. ’बरपडचे बमुणाक तेरपडचि बायल’. रस्पतीक सोवदु पोरतून केलॆलें जल्यारीय, तिजेलागि उलॊवनु जवंचानीक इतिकींचि एक संतॊष दिसता. डिमांडस पूरा एलतपेलतांतु सम जालें दिकून, लगीचि चेल्लि चोवंचाक येताय म्हॊणु जाणॆयलें.

लगीचे अयितारा विनीत तगॆले ऎक मम्माकय घॆवनु सुचित्राले घरकडे गेलो. बप्पालि भयणीय आशिलि. सुचित्राले घरकारानि तंका चंग प्रकार स्वीकार केलो. तिगॆले बप्पान सांगलें "दोगांकयि परस्पर इष्ट जालें. एलतपेलतांतु उलोवुंचाक आसा जल्यारि पेलतांतु वोचूनु उलॆयाय". तीं टेरसारि गेलिं. प्रकृतीक साक्षि कॊरनु उलॊवयां. आतां पर्यंत रसपतीक तं उलॆयलॆलिं. अनीक खॆळ नयिं, कार्य तं उलॊवंका. तीं एलतपेलतांतु चोयलिं. दृष्टि ऎक जवंचानीक तंका हास अयलो. ताणे निवंगीलें "तुगॆलि अम्मा?"

"माका अम्मा ना. चांग कार्य उलोवंचे वॆळारि जिबॆरि येतलि. सांगका जलॆलें सांगतलि. लगि अयलॊलो बप्पावॆ?" तीणे निवंगीलें.

"नयिं, मिगॆलो मामु. माका बप्पा ना". ताणे हसूनु सांगले. "तुजेलागि उलॊवंचे वॆळारि मिगॆलो बप्पा मिजे जिब्बॆरि येतलो. अवंका उलॊवंचाक कायिं ना. अम्मि दोगयिं अम्मा-बप्पा वटॆन उलॆयलिं. परस्पर मन जाण जालिं. मिगॆले नांव विनीत पै तं. तॆं फट्टि नयिं. हांव ऎक डॊक्टर तं. पॊस्टग्राडुवॆषन परॆन जालें. सर्कार आस्पत्रॆंतु काम करता. दुड्ड कोरका म्हळॆले पशि रॊगियांक सूख कोरचें तं मिगॆलें लक्ष्य. अम्मा शाळॆंतु हेडमिस्‍ट्रस तं अशिलि. आतां रिटयर जालि. बप्पा ऎक आक्सिडेंटांतु गेलो. माका अम्मा मात्र तं आसा. अम्माक तूंवे श्रद्दॆन चॊवंका. तुगॆलि अम्मा जावनु लेकुका".

"माका अम्मालो मॊगु मेळॊना. तॊ मॆळूक इति कॊरूकयि हांव तयार. मिगॆले नांव सुमित्रा नयिं, सुचित्रा तं. हांव ऎक बांक आफीसर तं. माका ऎक मलगडो भावु आसा. तॊ दुबायांतु कामु करता. बायिल चेरडूंव सग थंगा तं आसाय. बप्पाक तीं वरतनिवॆ म्हॊणु माका कळना. ना जल्यारि बप्पाकयि अम्मीचि चॊवंका जतने".

"अनीक आतां अवंका अम्माय बप्पाय आसाय. तंका चांग कॊरनु अवंका चॊवंका".

धा वीस दीस गेले. ऎक चांग दीस चॊवनु तन्‍नि व्हरडीक रजिस्टर केलि. ऎक दीसा तगॆले अम्मानयि तिगॆले बप्पानयि बेसले वॆळारि, विनितान तांगॆले मिमिक्रि अनुभव तांचेलगि सांगलें. "चिन्ना, तुमि दोगयिं एका पशि एकलिं समर्थ तं. तुमि तुंगॆले मनांतूलि इच्छा तकीत आशिलि व्हर, कशि जावंका म्हॊणु खंचॆ वटॆन जल्यारीय मनांत केलें".

तिगॆले बप्पान सांगलें "तीणे कॊळॆजांतु ’बेस्ट आक्टर’ अवार्ड काणघेतले आसा. तॆं सांगचे वॆळारि तगॆले बेस्ट आक्टर अवार्ड षॊकॆसांतु बेसुनु हसता तगॆले दॊळॆंतु गेलें.

"जीवितांतु तुमि आक्ट कॊरनीयें. एलतपेलतांतु मॊगु, श्रद्धा, मर्याद, एकमळि सग जावंका. तूंका दॆवु चांग कॊरो".

शकुनिदशा

शनिदशा म्हॊण आयकिलें आसा.  शकुनिदशा आयकिलें आसावॆ? जल्यारि आसा. महाभारतांतु मात्र नयिं, अवंचे सगटांचयि भर्शि थंग-थंगा एकॆक शकुनि आसतले.  एक कुटुंब नाशु कॊरूक तंका प्रत्यॆक सामर्थ्य तं.  तांचे हथांतु पॊणु, मनांतु ज़िद्‍दय स्पर्धाय वडून कुटुंबारि कलह कोरचें अवंका मनांतु जवना, यॆं सग शकुनीलि माया म्हॊणु.  तॆं सत्य एदॆचि काळ वोचूनु मनांतु जायनाफडॆन दीस मास वतले.  तांचे हथांतु पॊणु मनांतु संघर्ष भोगूनु, सत्य मनांतु कॊरनु, तंचे हथांतु थाकून निसॊर भितॆर आशिलो वॆळु तं शकुनिदशा.  

रामु अनिक लक्ष्मणु, भभाव, तंगॆले नावांक अर्थवत्‍त जवंचे लेकान तं आसाय.  तंगॆलो एलतपेलतांतु आशिलो मॊगु उतूलो म्हॊणु लेकूक जवना. गवंचे कुसुंगॆंक स्वल्प पोटादूकि आसा. चांग मनीष सांगतनि "चेरडूंव जल्यार तश्शि जावंका.  तांगॆलि अम्मा-बप्पा भाग्य केलॆलिं".  तन्‍नि एकडॆचि बेसूनु नंतना जेवना खवना.  चड मित्र कायिं तांका ना.  दोगयिं व्हॊड जाले.  शिकवण जावनु कामारि आसाय.  

रम्माक ऎकि सोयरीक अयलि.  मान-मर्यादॆरि वड्डलि चेल्लि. ‘तेते प्रायॆरि कोरचें तेते प्रायॆरि कॊरका’ म्हॊण तांगॆले बप्पान आठॆयलें.  शाळॆंतु शिकुचे वॆळारि थाकून तंगॆलो मॊगु ना कोरूक चॊवनु हरवून बेसले शकुनीक दिसलें, आतां एक हाथ चोयल्यार इतें?  रम्मालि वॆस्त जालि.  शकुनि होळूचि लक्षमणालगि एकडे जालो.  

"अरॆ, अनिक रम्माक तुजेलगि माया कायिं जवना.  तूं चॊय, बयलॆन घलॆले बॊरॆरि तं अनिक रामु रबतॊलो." 
"मगीरी, बायल अयलि म्हॊण दवॊरनु मिजेलागि आशिलो मॊगु कायिं ताका ऊणे जावना.  वोन्‍नि अयलि म्हॊण माका इतें?" ताणे जाप दिलि.  

हेरदूसा रम्मालगि पवलो अंगॆलो शकुनि "रम्मान वरडीक कोरचें धकुलभावाक इष्ट ना म्हॊण दिसता.  तशि इतिकीं तो मिजेलगि म्हणतालो".  तागॆलो रॊग रम्माक मनांतु जालो. "वयवॆ? दॊन वर्ष वचनाफडॆन तागॆले बिगॆकयि मुखार सरतनि म्हॊण सांग" रम्मान सांगलें.  

रम्मालि वरडीक जालि.  ऎकि भयणि नातिले लक्ष्मणान तिका मलघडि भयणि जावनु लेकीलि.  वोन्‍नि चांगि मनीषि.  तांगॆले भवंडाले मॊगाक ऊणावु एवंचे कायिं तिगॆले करणींतु ना. अम्मा-बप्पाक समाधान.  कुटुंबाचो दीवो तं अवंगॆलि सून. तानि आठॆयलें.  

चार-पांच वर्ष धावनु गेलिं.  रम्माक दोगजाण चेरडूंव जालिं.  चेरडुवांलगि किडकाय कोरचें लक्ष्मणाक इष्ट आशिलें कयरें.  चेरडुवांक अप्पप्पा म्हळॆर भारि मॊगु.   

मनुष्य जीवित सुख अनीक दुख एकडे जालॆले नवॆं.  तांगॆले भाग्य दॊष.  तांगॆले अम्माक सूख ना जालें.  आतां हॊस्पिटलांतु वेलि जल्यारीय धा-वीस दीस जावनु अम्मा गेलि.  घर दुखांतु जालें. सुन्‍नॆन बप्पाकय पुत्‍तांकयि बळ दिलें.  ’काळान क्रमान’ सगटयिं दुखांतु थाकून भायर आयलिं.  अम्मा गेलि जल्यारीय तिजान जवंचे लेकान कॊणाक कायिं ऊणाव ऎवनातिलें सून चोयता.

वर्ष एक गेलें.  धाकुलॆकयि सोयरीक एता.  ताकाय एक वरडीक कॊरनु सॊडका जालॊलो मिगॆलो धर्मु नवॆं?  जावो म्हॊण बप्पान लेकलें.  व्होळे सुन्‍नॆन वड्डल्ले लेकान नयिं धकूलि सून वड्डलि. चेल्लीयो सगि चांगि तं.  तंका सांगूनु मनांकेलॆले ऊणावान तं तीं वायट म्हॊण अवंका दिसता.  धाकूले सुन्‍नॆले घरकटच्यानि तिजेलगि सांगले.  "मायिं गेलि नयगॊ, तॆं दिकून तॆ कष्ट तुका नायिं.  मगीर वोन्‍नि, तिका हळॆले लेकान तं तुकाय हळ्या, तिका तूवें इत्याक मॊल लेकुका?  चॊय, रबूक बाधा म्हॊण दिसता जल्यार बम्मुणाकयि घॆवनु हंगा यॊ.  हंगा अवंक तूं झडि जवना".  मक्शि बळाक कोणॆय आसा जल्यार तीणे कॊणाक भीवंका?  

वोन्‍नॆन आठॆयलें ’दॊश कॊणालॊय जल्यारीय मिजॆरि तं एतनें. तॆं कशीचि जावो मिगॆले मनाक ओवसूनु हांव तिजेलागि कायिं बलावपण कोरना.  ताका मिगॆलो भावु जावनु लेकुचे वरीचि तिका भयणि जावनु लेकितनि.  मनिषाले तोंडाक धॊरूक कॊणाक जवना नवॆं’.    

आतां शकुनीक चांग वॆळु मेळो.  सभार कष्ट नातिलें सग जतने.  ताणे होळूचि तगॆलें काम शुरु केलें. घरकडे अपशब्द.  मावांक यॆं दॊन-चार सहन जायना.  ऎक अट्‍टाक यॆवनु मावुं गेलो.  चेरडुवांलि एकमळि तं बप्पालि शक्‍तीय अभिमानूय आशिलो.  ती ना जवंचानीक जीवित नाका जावनु दिसलें.  बप्पालि क्रिया सग जालि.  

शकुनि ’गट्‍टिमुट्‍टि’ जालो.  तॊ लक्ष्मणालगि गेलो.  तगॆलो बेळसलो हसूयि हसून लक्ष्मणालागि संगले "हांव रम्माथंयि गेलॊलो तं. तुजेकरॆन भीख मगॆयतॊलो म्हॊण तॊ सांगता.  चॊवनु पळॊवनु रबुका तूंवे.  तुगॆले चंगपणाक तं हांव सांगता".  अशि सांगून मगीर तॊ रम्माथयिं गेलो.  "रम्मा, तुंका हांव मिगॆलो मलघोडो भावु जावनु तं लेकीता.  लक्ष्मण हूनु जावनु तं आसा.  बयिलॆथंचि शिकवण जावयात.  बप्पाले दुड्ड सग तूं चड काण खता म्हॊण तं तॊ सांगता.  तुंका इति दीवंका म्हॊण तॊ चॊयन खयिं.  अशीय आसावॆ दॆवा धाकुलभाव? तूंवे सॊण दिवंचाक पाणा.  मलघडो तूं नवॆं"?  

"वोचोरॆ, मिगॆलो धकूलभावु नवॆं तॊ, ताका जाय जलॆलें सग तॊ काडो.  बयलॆक अनीक चेरडुवांक पोसूक माका एक काम आसा.  माका तॆं पूरो".  

तशि तंगॆलो वंटो जालो.  ताणे मनांन दिलॆलें काणघॆवनु मलघॊडो भावु रामु दूर सरलो.  मगीरि दीसपडतें एकॆक नवें नवॆं इतॆयं सृष्टि कॊरनु, रम्मान सांगलें म्हॊण लक्ष्मणालगीय, लक्ष्मणान सांगलें म्हॊण रम्मालगीय सांगून एकॆकि चायाय पीवनु वोतॊलो.  तांगॆले मनांतु वयर वडॊवनु, ताजे उंचार मीट मिरसांग घालनु, तांका ’दृष्टिबॆट’ नातिले लेकान कॊरनु तं शकुनि निदॆयला.  अनीक दोनीय भावांक दिकूक वोचका नाका.  गावांतु अनीक वेगळिं घरयिं आसाय नवॆं.  शकुनि धूर सरलो.  

मस्त वर्ष जलिं.  रम्मान आठॆयलें.  ‘आतां शकुनीक दिकूक यॆनामू.  चार दीस फूडे तॊ गणेशपैमम्माले घरकडे वतालो दिकलें.  पैमम्माक सूख ना.  ताका तेगजाण पूत.  अनीक तगॆले कुटुंबारिवॆ शकुनीले दॊळे?  नारद एलतपेलतांतु लयतॊलो जल्यारीय ताजे मगलॆन एक चंगपण असतने.  जल्यार शकुनि लगल्यारि नाशु तं फल.  रम्माक दिसलें ’अरॆ लक्ष्मणा, तूंवे तशि सग सांगलेंवॆ म्हॊण लक्ष्मणालगि निवंगिलें जल्यार, थोगडवॆळार सत्य कळ्‍तने आशिलें.  अनीक हांवे सांगले म्हॊण संगूनु ताणे लक्ष्मणालगि इति सग सांगलें असतने?  मनांतु इति दूकि भोगिलो असतलो लक्ष्मणु.  अनिकय यी शकुनिदशा घॆवनु बेसूक नज’.  

तशि आशिलो विचार आतां लक्ष्मणाकय दिसप आसा.  आठ वर्ष जालिं रम्मालगि उलॊवनु.  धूर दिकप आसा.  आतां इतॆयिं जावो, ऎक उलॊवंका म्हॊण आठॊवनु तॊ भायर देवलो.  मनाचि एकमळि जावयात रामु घरकडे चॊण येता.  ताका संतॊषान इति कॊरका म्हॊण कळॆना.  रम्मान सांगलें. "अरॆ, हांव तुगॆलो मलघडो भावु रामु, सोपन कायिं नयिं.  फायि घरकडे सत्यनारायण वृत, तुम्मि सकाळीचि पेलतांतु एयाय."

लक्ष्मणान सांगलें "जावो, हांव इतॆयिं तुजे पसून सांगलॆं केलॆलें सग आसा जल्यार तॆं विसोरका.  माका पोरणो लक्ष्मणु जावंका."

"तॆं सग हांव तवळीचि विसरलोरॆ.  अवंगॆलि शकुनिदशा सरलि.  थंगा चॊय", रम्मान बॊट दकॆयलॆलकडे लक्ष्मणु चोयलो, रॊडा लगि रबून शकुनि पैमम्माले पुत्‍तालगि हाथु सग कॊरनु उलॆयता.  येवंचि शकुनिदशा पैमम्माकवे दॆवा?  

रम्मुयि लक्ष्मणूयि रॊडारि दॆवनु तंचे लगिचान चोवंकूनु गेले. तांका दिकुन शकुनि मत्‍तें खोरपून चोयलो.  शकुनीले तोंडारि झोळकुचे भाव दिकून तांका हासु अयलो.  रम्मान सांगलें "तुकाचि सोदून येताले तं, फायि घरकडे सत्यनारायण वृत, तूवयिं यॆवंका, लक्ष्मणूयि बयलॆय चेरडूंवय सकाळ थाकून घरकडे असतनि.  

मनांतु कराय:  तळ्ळो मण्डे ऎक जतने, वॆंटि पान कुसूनु वतने.

शनीक तगॆलो काम कॊरूक वॆळु पावना दिकून सहायाक शकुनीकयि उळदिलो आसा म्हॊण दिसता.             

सोयरि कॊण वयरि कॊण

एक व्हॊड घर काणघॆवनु रबुका म्हॊणु किणिमम्माक सान थकून आशिलो मॊह तं. पूतु व्हरडीक जावनु भायिर गावांतु तं आसा.  पुताक अमॆरिकॆंतु काम.  धूव बमुणालग्गि डलहीक आसा.  तवळि थकून एक आशा, परमा घर जल्यार इतॆयिं वॊव्‍यात नवॆं. चेरडुवांक अम्मि कायिं दीवंका नाका, तानि कायिं पेटॊवनु दीवपयि ना. 

मिगॆले वण्ट्याचो जागॊय बयिलॆले वण्‍ट्याचो जागॊय विकिलॆर, अनीक हथांतु आशिले दुड्‍डयि कळ्यारि ऎकु बंगळो घॆवयात. किणिमम्मान आठॆयलें.  गांव जल्यारि सुविधा थॊडॆ ऊणे असता.  व्हॊड सिट्‍टींतु जल्यार गोन्दॊळूयि पोल्यूषनयि जावनु घुसमूट तं असतॊलो.  तॆं दिकून सान टौणांतु रॊडाचे लगीचि एक बंगळो कॊरॊवंका. 

तॆ टौणांतु किणि मम्मान एक दल्लाळीक सोदून ताकाय घॆवनु जागो चोवंचाक गेलो.  चोवंचे भर्शि ताणे एक चांग बंगळो दिकीलो.  बंगळॆचि नवसाणि गेलॆना.  मस्त घरांचे मध्यॆ मत्‍तें उबारनु रबील्या एक बंगळो.  लगीचे घरच्यानि संगीलें.  फॊरिनाक काम कोरचे दॊगजाण पुत्‍तानि भारि दाम खर्च कॊरनु केलॊलो बंगळो.  अम्मा-बप्पा थॊडॆ काळ थंगा रबीलि.  आतां तंका वॊरनु वृद्धाश्रमांतु सोळ्यांय.  चेरडूंव तॆ घर विकून दुड्‍ड कॊरूक वत्‍ताय तं.  तंका पोरतून येवंचाक मन ना.  तंका व्होग्गि विकुका म्हॊणु आसा दिकून ऊणे दुड्डुवांक मॆळयात. 

किणिमम्माक दिसलें, ’वारें अशिले वॆळारि तं पॊल धॊरयात’ म्हणताय.  काणघेवंचे चांग.  आतां कामगारांक पगार इतें? लागि रबून कोरॊवंचे कष्ट वेगळे.  सिमेंट, पत्थॊरु सग दिस-दिसाचे मॊल चढता.  तांचे मक्शि भॊवनु पूरो जतने. यॆं सग चोयल्यार यॆंचि घर घॆवनु मनांतु प्रीति आशिले पेयिंट मरल्यारि घर नवॆं जतलें.  किणिमम्माक मनांतु सोंतॊष जालो. 

तवळीचि दल्लाळ्याक उळदूनु मुखार वॊरूक सांगलें.  बस-स्टॊप लागी आसा;  षॊपिंग कॊंप्लेक्स लागी आसा;  कार घालूक षेड आसा; चार तंतूय बळवंत पागारु, व्हॊड गॆयिट, अनीक चन्द आशिले गारडन सग आसा.  गारडनांतु नतिलें फूल ना.  फल वृक्ष सग आसा. घराक मॊल नंतना एदॆचि दुड्ड लगॆन दिल्यार फरणीचरयि मेळतने.  लगीचे घरकडे थकून चावि काणघॆवनु घरांतु सग्ग भॊवनु चोयलो.  मळियॆवॆले कूडंयि चोयिलो.  लॊट्टरि मरलॆवरि दिसलें किणिमम्माक. 

चार मास भितॆर किणिमम्मान घर हथांतु कळें. चांग दीस चॊवनु किणिमम्मूयि बयलय थंगा यॆवनु रबीलिं.  चेरडुवांनि नतुरांकयि घॆवनु छुट्‍टी वॆळार यॆवनु रबूं म्हॊणु सांगलें.  येतलिंवॆ म्हॊणु कळना.  

व्हॊड बंगळो काणुघेतले उपरांत, किणिमम्माले मत्‍तॆक जडाणि दवरलॆलें आसा.  अवंगॆले बन्धुबान्धवांतु भर्शि कॊणाक आसा उतलॆंचि व्हॊड घर?  दामु ऊणे अशिले मित्रांचे लग्गि ताणे आतां उलवप ना.  दिकिले भिखारियांचे लग्गि सग उलोवंचाक तॊ कॊण?  स्टाटस चोवंकानकवॆ? 

किणिमम्मालि आतंचि ‘मत्‍तॆं दुक्कि’ इत्‍ति म्हळ्यार लगिचे परमांतु एक सनचि घर आसा.  गायंक वडॊवनूय, पापड कॊरनूय, पुत्‍तान सन-सनचि काम कॊरनु हडचे दुड्डुवानीय तं तिं दीस कडताय. यॆ बंग्लॆचि चन्दाय तॆ घरान करतन वता.  तॆं लगॆन हथांतु कॊरका. म्हळ्यार थंगा थकून वचाक तंका मन ना. तंगॆले पूर्विकानि दिलॊलो तो सनूचि जागो तंका मोगाचे तं.

घरा मक्शि गेल्यार शॆण एक्कडे कॊरनु घलॆलि घाणि येतलि.  फल्ले-फल्लॆरि धारॆक वॆळु जल्यार गय अनीक वसूर हंबॆतनि, तॆं सग्ग किणि मम्माले निद्दॆक विघ्न.  तन्‍नि पेळतांतु चॊवप सरि ना. 

दॊन महिने गेले.  किणि मामु धूवॆले घरकडे गेलो.  डल्हीक, १५ दीस रबूक. यॆवु भितॆर घरकडे रबुचे लेकान एक बयिल-मनषीक थंगा रबॆयलि. दामु भॊरनु हथांतु आसा, मगीरि इति जाय?  किणि मम्माले बयिलॆन सांगले तशीचि काम कॊरूक अयिलॆल्यानि अयकुका म्हळॆर जतनेवॆ?  दामु मेळचे खतीर तं तीं कामाक येताय.  सोवलॆर अयकुचिवॆं आतां काम कोरचिं?  किणि मम्माले बयलॆक इतॆयं कोरचे पशि कॊरॊवंचाक तं कळता.  काम सम जायना म्हॊणु दॊन दीस संगचानिक तीणे संगलें "अम्मीयि मनीष तं, पोटापोडीक येताय, हड्ड मॊडशि काम कॊरनु पगारु काणघेतायि.  अंगा नयि वेगळकडे काम केल्यारीय अंका दुड्ड मेळतले" म्हॊणु संगूनु ती गेलि. 

एकलि यॆवनु भरचो कामु कॊरनु वतलि.  भितॆरि रबूक हळॆलि काम सॊणु गेलि.  अनीक इति करप?  तिका दिसलें.  पेल्ले घरकडचे चेलियॆक उळदून चोयिल्यार इतें?  तीणे लग्गी घरकडे वोचूनु तिका उळदीलि.  "अगॊ, हंगा मामु ना, कामाक रबॆयलॆलि बयिलमनीषि गेलि, हांव हंगा कॊणाक वळकना. माका एक सहाय करशिवॆ"?

"हांव अम्मालगि निवंगूनु संगन मयॆं" तीणे संगिलें.  तिगॆले अम्मान संमती दिलि.

ती थंगा गेलि.  घर पुसून दिलें. "हांव वता मयॆं, मयॆंक एकलॆक नवॆ खावंका, हांव चायायि खाणयि घरकडे थाकून हाणु दीन".  तीणे इडलि, सांबारु अनीक चाय सग हाणु दिलें.  मयॆंन सुवादान खेलें.  "हांव वता मयें" म्हॊणु संगून ती घरकडे गेलि.  "धा दिसांक नवे मयें, हांव मिजान जवंचो सहाय सग करीन. मयॆंक एकलीचि पॊडूक भय आसा जल्यार हांव, अम्मा कोणॆयं यॆवुं". मगीरि किणि मम्माले बयलॆक तिजेलगीचि निंदा दिसलि. स्वार्थांतु मद्दे वड्‍डले तिका असॊलो अनुभवु प्रथम जावनु तं.  वेगळॆक सहाय कॊरनु मनांतु संतॊष पवंचि मनीषं.  एक खोल्लो शॆळ उद्दाक सरि ती हंगा पिलॆना.  हेरदूसा किणिमम्माले बयिलॆक तापु अयलो.  उटवंचाक सरि जायना. सकाळ जवंचानीक एक चांग दुद्दाचि चाय घॆवनु पवलि.  कवड कळॆले किणि मम्माले बयलॆक चॊवनु तीणे निवंगीलें.

"इति जले मयॆं"? "मत्‍तॆंतु दुकता गॊ", तीणे तिगॆले घरकडे वोचून ऎक क्रॊसिन गूळि हाणु दिलि.  तॆवंयि खावनु चाय पिलि.  तीणे विक्स लावनु पोरसून दिलें.  ‘मिगॆले धूवॆन सरि माका अशि केलॆना’, किणि मम्माले बयिलॆन मनांतु आठॆयलें.     

धा घंटे जवंचानीक तीणे एक ऒट्टॊ उळदूनु मयॆंक हॊस्पिटलांतु वेलि.  डॊक्‍टरा दाकॊवनु वोकदयि घॆवनु घरकडे हाणु निद्दायलि.  तिगॆले वॆळारि अशिले परिचरणान मयॆंलो तापु गेलो.  दुड्‍डयि दुड्‍डुवांचो व्होडकयॊय नंतन मयॆंन आतां तं मनिषपण दिकिल्या. 

१५ दीस गेले.  किणिमाम अयलो.  किणिमम्माले बयलॆन तिगॆले अनुभव सांगले.  किणिमम्माक तॆं इष्ट जालॆना. 

"तुका वेगळे कॊण मेळॆनावे उळदूक?  अनीक तन्‍नि केदनायि हंगा यॆवनु बाधा दितलिं.  'सूव खोंबूक जागो दिल्यार फरशूल चॊडोवंचि तं तीं’. तंका यॆ घरकडे चॊडोवंचे माका इष्ट ना". तॊ कोपान घूवनु चवंकीलो.  वचे वॆळार बायिल मुरमुरॆता ताणे अयकीलें.  ‘तंगॆले घरकडचे खाण हाणु माका खावॆयलें.  हंगा थकून शॆळ उद्दाक सरि ती पिलॆना.  अवंगॆले मनान नवें अम्मि सगटांकयि मेजिताय’. 

५-६ महिने गेले.  किणिमम्माक एक दिसा हर्दॆं दूकि अयलि.  ड्रैवर जल्यार तगॆले गावांतु गेला. वेगळि वाट कायिं नतिलें तीणे पेल्ले घरकडचे रम्माक उळदीलो. तॊ धावनु अयलो.  "इति मंयॆ"?  तीणे खबर संगीले.  "मयॆं, काराचि चावि दी" ताणे चावि काणघॆवनु कार भायिर काणु किणिमम्माक धॊरनु कारांतु वॊरनु बेसयलो.  वीस मिनिट भितरि ताणे कार वॊरनु हॊस्पिटलाचे मुखार रबयलें. वग्गि हळ्‍ळो दिकून, विपत्‍ति कायिं ना म्हॊणु अयकिले उपरांत तं मयॆंक समाधान मेळ्यां.  ऒपरॆषन जावंका जतने.  मयॆंलगि नंबर काणघॆवनु रम्मान किणिमम्माले चेरडुवांकयि फॊण केलें.  तंका आतां येवंचाक जवना दिकूनु मग्गीरि एक फंता यॆवुं म्हॊणु तन्‍नि हेरदूसाचि फॊण कॊरनु सांगलें.  रामु, किणिमम्माक सूख जावनु घरकडे वचाक संगु भितॆरि, मयॆंक सहाय जावनु हॊस्‍पिटलांतूचि आशिलो. 

बप्पाक सूख ना म्हॊणु अयिकूनु गावांतु येवंचाक चांग वॆळु चोवंचि चेरडूंव. घरकडे दीस काडूक काम कॊरनतिलें जवना जल्यारीय, कामाक सरि वोचूनतिलें तंका सहाय जावनु रबिले सेज्जार. परमांतु तंका चॊडोवंना म्हॊणु निश्चय कॊरनु बेसलो किणिमामु.  आज तॊ चेल्लो ना अशिलो जल्यार हांव जवन्‍ना अशिलो.  किणिमम्माक रम्माले तोण्डा चोवंचाक लज्जा दिसलि. दूर अशिले सोयरिकीं लग्गि अशिले वयरिकीं उपकाराक पवंतनि म्हळॆलि म्हण्णि किणिमम्माले मनांतु अयलि.  सान घरा लग्गि आसा दिकूनु तं यॆं घर व्होळ्ळें जावनु दिसता.  सनचि घरांतु तं रबतायि जल्यारीय तंचे मन व्हॊड. 

पेल्ले घरकडचो रामु ना आशिलो जल्यारि, आतां बायिल इति करतलि आशिली?  हाजे मुरथम हंगा रबिले मंतारे मनिषांकयि रामु जवंचो सहाय करतालो म्हॊणु गवंकार संगताय.  अवंगॆले चेरडुवांकय घर दिकनाफडॆन विकून दुड्ड कॊरका म्हॊणूय, अवंका खयींचि वॊरनु घालका म्हॊणूय दिसुयात.  एक आश्वासु इत्‍ति म्हळ्यारि, तंगॆलो एकु दुड्डु सरि घरारि घलॊना दिकून तंका चड कायिं कॊरूक जवना.  पेल्ले घरकडचो रामु कशि तॆ अम्मा बप्पाक चोयिता?  अवंका मात्र नयिं कोणाकयि तो सहाय करता. मिगॆले चेरडुवांक दामु कॊरूक अशिलि प्राप्ति आसा.  तंका इत्याक मिगॆलें घर?  इतॆयिं चांगपण कॊरूक प्राप्तु तं रामु.  बी.कॊम. शिकिलो.  चांग मन, सगटांचॆरि स्नॆहु, यॆं सग सगटांकयि जन्‍मारि येवंचे तं.  ताका चांग एक काम काणघॆवनु दीवंका.  मिजे काला उपरांत, यॊ बंगळो कॊण चोवंचाक नतिल्ले मंतारे मनिषां बेगॆक बॊरॊवनु दवॊरका.  ताजे बरप-सरप सग कॊरनु, तॆं चॊवनु-पॊळॊवनु कडचो काम रम्माक दीवंका. किणिमम्मान मनांतु आठॆयिलें.        

अंब्या रूकु

वरडीक जावनु बम्मुणा मगलॆन ट्रान्‍सफर मेळॆले सिट्‍टींतु रबूनु पूरो जालें.  बप्पाकयि सिट्‍टींतु तं काम आशिले.  वर्षाक ऎक फंता व्हॊड वेकॆषनाक दॊन महिनॆक अब्बॊथयिं वोचूनु रबप आसा.  अम्मम्मा इष्ट अशिले खाण कॊरनु दितलि.  थंगाचे सेजारचिं चेरडूंव सग मॆळनु निपूनु खॆळु, धावुं, उडुक्‍किमारप आदि खॆळु सग खॆळनूयि, गींत मणप, कणियो संगप, अन्ताक्षरि मणप आदि सग कॊरनूयि दीस गेलॆले कोळना.  रुक्‍काचॆरि विंदुळो घालनु झूं काडप अवंका चांग प्रीति अशिलें कयिरें तं. 

तवळि तं अंबो, पॊणॊसु सग पिकुचो वॆळु. रोस्सु पिवंचो अंबो आसा, पेसूनु खवंचो अंबो आसा. खल्‍लाक पोडचो सोवदु अयकिलॆरि धावनु वोचून काणु चिरडूनु ऎकु मॊवु कॊरनु चों‍चीक ऎकु सॊसु घालनु रोस्सु वोड्‍डूनु पिल्लॆरि कसलि रूचि किं? म्हॊवु सरि गोड असतॊलो तो रोस्सु.  तॆं सग विसरूक जायना. 

सिट्‍टींतुले फ्लाट्‍टांतु थकून गावांतूले घरकडे अयिलॆरि चेरडुवांक पाक दवरतनि.  सान चेरडूंव करट्‍टॆंतु वल्लि रॆंव भॊरनु दम्मूनु जगलॆरि उंति घालनु रॆवॆंचो अप्पो करतनि.  मड्‍डॆचो बोण्डो काणु तॆरु करतनि.  पकुळॆचो गॆन्द, दिव्‍वोडु सग कोरनु खेळतनि. तॆ दीस मिगॆले उडगसांतु मात्र तं आसा.  माका ते दीस विसरूक जवना.  रिट्‍टयर जायना फडॆन पुणॆय गावांतु वोचून रबूका म्हळॆलि आशा मनांतु पळॆलि आसा.  गावांतु गेलॆरि अंबो पेसून खतनि, अंबॆ हुम्मण कॊरनु खतनि, गोड अंबट कॊरनु खतनि, पोणसा पतळि, गॊरो तळॊलो सग आशा भरीत खतनि. अम्मम्माक खूब काम.  जलॆरीय नतुरांक कॊरनु खावोवंचाक अम्मुम्माक व्हॊडि प्रीति तं.  खॆळनूयि खावनूयि पूरो जवंचे फूडॆचि वेकॆषन सरतने.  बप्पा यॆवनु अवंका वोरतॊलो.  मिगॆले जीविताक सूख संतॊष म्हेळॆले मूल कारण तॆ वेकॆषन कालाचो ऎकु संभवु तं.

माका १२ वरष प्राय. गावांतु वचानीक लगिचे घरकडे नवींचि मनीष भाडॆक रबतायि म्हॊणु अयकीलें.  दॊन दीस तं जल्याय तन्‍नि रबूक यॆवनु.  ऎक बांक मानॆजर, बायिल, दोग जाण चेरडूंव. तॆ कालाक १२ वर्ष जलॆरि चेल्लीयो वड्‍डुक आरांबीलें म्हॊणु तं आबु अम्मुम्मा अनीक सगटालॊयि विश्वास.  पेल्ले घरकडचे चेलेयाक १५ वर्ष आसा.  चेलियॆक ८ वर्षयिं असतनि.  सिट्‍टींतु वड्‍डले अवंका यॆं कायिं कळना.  तंकायिं आम्मि खॆळूक अपयलिं.  अम्मुम्मान संगलें "तूं आतां व्होडि जता नवॆं, चेल्लॆ चेरडुवांचे खंचींतु वोचून खेळचें कायिं चांग नयि".  हांवे "हूं" म्हळे. 

तॆ दिसा अंबे रुका पंदाक बेसून हांवे गवंचे चेरडुवांक नवॊचि ऎक खॆळु शिकयितालिं.  गवंचे चेरडुवांक नवॊ खॆळु शिकूक तान आशिलि.  तवळि लगीचे घरकडचे चेलॊय लगि अयलो.  संजॆचो वॆळु.  भसभसीचि वारें येता.  ऎकु सुक्‍को पल्‍लो यॆवनु तॆ चेलेयाले मत्‍तॆरि पोळो.  वारॆन एद्‍दे ’पल्लॆ पिट्‍टो’ ताजे दॊळॆंतूयि पोळो.  तॊ रबून दॊळो घष्‍टीता दिकून हांव लग्गि गेलि.  तगॆले दॊळॆंतु ऎक फुंकून दिलें.  कॊयिरु गेलो.  आबु थंगा रबून चोयितालो हांव नॆण. कोपान तंबीडो जावुनु आबु अयिलो.  ताणे मत्‍तें बवगॆयिलें, हांवे दॊळॆंतु फू मरलें.  अब्बॊक इत्‍ति दिसले म्हॊणु माका तवळि कळॆना. 

अब्बॊन तॆ चेलेयाक कोपून धवंडायिलो.  तॊ घरकडे गेलो.  मगीरि हांव ताका दिकलॊना.  बपान यॆवनु माका घरकडे वेल्लि.  मगीरि वेकॆषनाक हांव गावांतु रबूक गेलॆना.  मगीरि अयकीलें, तीं तॆ घरकडे थकून दॊनि दीस भितॆरि गेलिं म्हॊणु.  मिगॆले मन दुकने.  मिजे खतीरि नवॆं  तन्‍नि घर परतलिं?  तॆ चेलेयालें नांव सरि माका कळना.  दॊन अंबो ताका मेळॆरि ऎकु तॊ माका दितॊलो.  दॊन तीन फंता ताणे माका दिलॊलो आसा.  इतॆयिं रसपति उलॆयतॊलो.  बल्लावपण कायिं हांवे दिकिलॆना. 

मगीरि वेकॆषनावॆळार ड्रायिंग, पेयिंटिंग सग शिकोवंचे क्लासाक वतानि.  एक वर्षा टेड्‍डिबेयर कॊरूक शिकलि. अनियॆक वर्षा शिवणि शिकलि. तशि एकॆक वर्ष नवीं नवींचि कयिरिं शिकूक मन लगलें.  तशि धा वर्ष गेलिं.  मिगॆले पॊस्ट ग्राडुवॆषनयि जालें. 

बप्पान माका सोयरीक चोवंचाक आरांबीलें. जातक चॊवनु एकयि पॊणु ऎना.  वर्ष ऎक गेलें.  अम्माकयि बप्पाकयि मनांतु विचारु. मलघडे भावाक काम जालो.  अनीक मिगॆलि वरडीक लगॆन जलॆरि तं अम्मा-बप्पाक समाधान.  भयणीक वरडीक जावनतिलें वरडीक कोरना म्हॊणु मनांतु घांटि घालनु बेसलो तं भावु.  तीवयि लगिचे शिवपारवति देवळांतु वोचून सॊमारा दीसा पायिं पडतालि.  ऎक चेलेयाले मन तिजे खतीरि दुकलें आसा.  मन जाण जावनु नयि.  तगॆलो शापुबिवॆ दॆवा माका सोयरीक कायिं सम जायना?  कामाक तिका सॊडूक बप्पाक मन ना.

ऎक दीसा बप्पालो ऎकु मित्र घरकडे अयलो.  ताणे उलोवंचे भरशि संगीलें.  ताणे वोळकुचो ऎकु चेल्लो, सॊफ्‍टवेयर इन्‍जिनियर.  ऎक मल्‍टि-नाषणल कंपनींतु काम करता.  तॊ दॊन वरषांचे प्रॊजेक्टाक जावनु अमॆरिकॆक गेलॊलो. येतले महिनॆंतु पोरतूनु येता. अयिलॆरि लगीचि ऎक वरडीक कॊरनु सॊडका म्हॊणु तगॆलो बप्पा संगतालो.  बप्पा बंगळूराक घर कॊरनु रबता.  "ऎक वोचूनु चॊयि.  थॊगडवॆळारि ओवसुयात". 

बप्पा लगीचि थंगा गेलो.  जातक परतीलें.  मिगॆले फॊट्‍टॊय तंका दिलें.  धा दीस वचानीक तंगॆले बरप अयलें. जातक पॊणु येता.  चेलियॆलें फॊट्‍टॊय तंका इष्ट जालें.  चेल्यान अयिलॆले हेरदूस अम्मि पेल्‍तांतु येतायि.  चेलॆनयि, चेलियॆनयि एलता-पेलतांतु दिकून चांग म्हॊणु संगिलॆरि मुखारि वोचुं. 

बप्पा मन ऎक लॊवु जालें.  ‘धा’ वर्ष ऊणे जल्यावरीचि अम्मा धावनु भोवंत.  तन्‍नि संगिल्लो दीसु एता तशीचि, तिका मनांतु ‘धा पांच’ जवंचाक आरांबीलें.  संतुष्ट आशिले अम्मा-बप्पाक दुशॆर मन दुकूनिये दॆवा, बप्पा कामाक पेट्‍टॆयिता जलॆरि पुणॆय मनांतु उतुलॊचि कष्ट दिसुना आशिलें. मन दुकूनु ती पायिंपळि.  तन्‍नि संगिलो दीसु अयलो.  अम्मान सत्‍काराक ऊणावु कायिं ऎवनतिले लेकान खाण सग केलें.  घर पुड्‍डि सग पुसूनु मिनमिनॆता.  तीणे आठॆयलें.  मना पुड्‍डि सग वोचूनु फूट जलें जलॆर चांग अशिलें.  संगिले दीसा तीं अयलिं.  अम्माय बप्पाय पुतूयि मात्र तं अशिलिं.  तंका अवंगॆले घर, मनीष सग इष्ट जलि म्हॊणु तंगॆले तोण्डारि दिकिलि तृप्ति दिकून माका दिसलें. अम्मान खाणा पॊळॆरु वेल्ले मगलॆन, कापीचे ट्रॆ घॆवनु हांवयिं गेलिं.  चेल्लो माका दिकून तॊण्डारि थकून दॊळे काणा म्हॊणु माका दिसलें.  माका पेलतांतु चोवंचाकचि जायना.  तगॆले अम्मा-बप्पान निवंगिलॆक हसून समाधान संगून हांव भित्‍तॆरि गेलिं. 

अम्मा मिजेलगि यॆवनु "चेल्याक तुजेलगि उलॊवंका खयिं, लगीचे कूडांतु वच" म्हॊणु संगीलें. हांव भय्यानयि लज्जॆनयि तॆ कूडांतु गेलिं.  बप्पालें कूड तं तॆं. तंतु ऎक मॆज़ॆयिं दॊनि कदलयिं आसाय.  एक कदलारि तॊ बेसला, अनियेक कदलारि हांवयि बेसलिं. 

ताणे निवंगीलें "माका वळकीलिवॆ"?  हांव मत्‍तें उबारुं ताजे तोंडारि चोयिलिं, दिकलॆवरीचि दिसता. खंतयिं? हांव तशि रबिलिं दिकून ताणे हसून निवंगीलें.  "धा बारा वर्ष फूडे, मिगॆले दॊळॆंतूलो कॊयिरु फुंकूनु पेलॆं घलॆले खतीर अम्मि दोगानीय तुगॆले अब्बॊले सॊवे घेतले उडगासु आसावॆ?  तीं कयिरिं हांव आतां मिगॆले अम्मा-बप्पालग्गि संगिलॆना.  अवंगॆले भाग्याक मिगॆले भयणि लग्गि ना अशिलि.  बप्पाले मित्रान बप्पाले ऒफीसाचॆय मिगॆले स्कूळाचॆय लग्गि जावनु चांग ऎक घर काणु दिलें.  बप्पाक तॆं चांग म्हॊणु दिसलें दिकून, दॊनि दीस भितॆरि अम्मि घर परतीलें". 

"अब्बॊन माका सोवंचानीक, तुजे खतीरि तं हांव सॊवे घेता म्हळॆले विचारान रबिले तुगॆले तॊंड आतायं मिजे मनांतु आसा.  अम्मि लगीचि गेलिं दिकून मिगॆले बप्पाले नांव सरि तुगॆले अब्बॊथंचाक कळना.  अम्मि तेद्‍दूस मनांतु स्वप्नांतु आठॊवनतिले कयिरॆक सॊवे घेतले.  दॆवान अवंका एकडे कॊरका म्हॊणु आठॆयिलॆलें असतने.  चोवंको.  तुका इत्‍तिकीं दिसता"? 

"माका आतां परॆन हांव जावनु एकलॆक सॊवे घालॆयिलॆ म्हळॆले ऎक खंकूडि मनांतु अशिलि. आतां मन फूट जलें.  माका ऎक आशा आसा.  हांव तॆ उपरांत तॆ गावांतु गेलॆना.  वरडीक जावनु जतॆरि अवंका ऎक अब्बॊथयिं वोचुका.  अंबॆ कालाक गेल्लॆ पूरो.  अब्बॊक आतां कायिं जायना.  तॆ अंबॆ पंदाक वोचून ऎक वारें घॆवनु वारॆंतु खल्लाक पोळॊलो अंबो काणु रोस्सु वोड्‍डून पीवंका".  ताका हासु अयलो. 

ताणे संगीलें, "दॊळॆंतु कॊयिरु पळ्‍ळॆर फुंकूनु दीवंका.  कॊणे सोवन्‍ना नवॆं. अब्बॊलग्गि हांव कॊण म्हॊणु संगूनीयें.  अवंका मनांतु थकुनु वोचूनतिलें दोवरूक अशिलिं, अवंगॆलें जावनु दॆवान दिलॆलिं तीं निमिष वण्‍टे घालका नका".

अम्मि कूडांतु थकून भायिर अयलिं.  अवंगॆले तोंडारि थकून अवंगॆले मन तन्‍नि वचीलें.  वरडिकॆ दीसु चोयिलिं. वरडीक चन्द जावनु जालिं.  अम्मि अब्बॊले घरकडे गेलिं.  अब्बॊले पय्यांक अपॊणु पायिं पळिं.  अम्मुम्मान नतुवांकयि नत्‍तीकयि वाडूक स्वादिष्ट विभव केलॆलें.  खाण, जेवण, परमांतु भॊवंप सग जलें.  अंबॆ पंदाकयि गेलिं.  दॊनि-चारि अंबॆयि म्हेळे.  आबु बड्‍डियॆ बळारि चोवंकूनु अंबॆ पंदाकयि पवलो. अब्बॊन संगीलें "यॆ वर्षा अंबो भॊरनु धरलॊलो आसा.  धा वर्षीं यॆ वर्षा तं उतुलॊचि अंबो जल्ला".  मिग्गॆलॆयि बम्मुणालॆयि दॊळे ऎक उलॆयले.  आबु संगताचि आसा.  सेजाराचि चेरडूंव केदनायि हंगाचि तं असतनि.  अम्मि अब्बॊ मगलॆन घरांतु गेलिं.  अवंका लगीचि उळदूनु बेसॊवनु अब्बॊन संगीलें "हांवे मिगॆले जाग सग्ग मिगॆले कालु जतॆरि कडचे लेकान, पुताकयि, धुवॆकयि, नतुरांकयि वण्‍टे घालनु दवरलें. यॆं परमयि घरयि मिगॆले नत्‍तीक तं हांवे दवरलयां.  उतूले वर्षीं कीं तूं अयलिया.  मिजान नज्ज दिकूनु तं वरडिकॆक हांव अयिलॊना". 

हांव कायिं उलॆयिलॆना. हसूनु अब्बॊले पाय पोरसून दिलें. 

आतां वर्ष उतूलिं जालिं?  आबु अनीक अम्मूम्मा अंका सॊणु गेलिं.  मिगॆले चेरडुवांकयि वरडीक जालि.  अनीक तॆं घर चांग कॊरनु रबुचे लेकान कॊरका.  थंगा वोचून रबुका. इतॆयिं वॊवनु कॊरयात.  पोरणो अंबॆ रूकु आतायिं थंगा आसा.  अम्मि वोचून रबिलॆरि वेकॆषनाक अवंगॆलिं नत्‍तुरयिं एतनि नवॆं.  वारॆंतु पोडचो अंबो काणु रोस्सु पितनि.

"कसले चिन्तॆरि आसा"? म्हॊण निवंगूनु बम्मूणु अयिलो.  तीणे तिगॆलि चिन्ता ताजेलगि संगीलि.  ताणे हसून संगीले, "अंबॆचो रोस्सु पिवंचे चांग, दॊळॆंतूलो कॊयरु फुंकूक वचाक नज्ज म्हॊणु तंचेलग्गि संगुका" म्हॊणु संगून तॊ हस्सीलो.  तीवयि तंतु एकडे जलि.                  

बप्पालो मॊग - २

तॊ अयितारु अतयिं मनांतु थकूनु वचना.  वरडीक नाका म्हॊणु संगिले जलॆरीयि बप्पाचे भय्यान कायिं उलॆयिलॆना.  संजे चारि घंटे जलिं.  रमॆशूयि तगॆलि भयणि राजीयि, तिगॆलो बमूणूयि, रमॆशालो मम्मूयि कॊरनु अयिलिं.  बप्पा बप्पालो प्रभावु उलॊवनु बेसॊलो.  अम्मान दिलॊलो खाणा पॊळॆरू हांवे फिदरांतु वॊरनु दवरलो. ऎक फंता दॊळे तगॆले तोण्डारि गेले. घूवनु चाय हाडूक वचे वॆळारीचि तॆं तॊण्ड मिगॆले मनांतु थपलें.  अजीयि तॆं तॊण्ड तं मिगॆले मनांतु आसा.  चाय वॊरनु दवरलि.  ऎक फंता लगॆन नेणतॆंचि चॊवनु भितॆरि गेलि म्हॊणु ती आठॆयिता.   ऎक तंतुलॆन दांपत्य जीविता पसूनु आशिलें स्वपन.  अनियॆक तंतुलॆनि अम्माले दांपत्य दिकिलें भय्य.  बप्पा बप्पाले दुड्ड, धुवॆचॆरि अशिलि माया, दिवंचावचे स्त्रीधनाचि जडाणि, सगटांचॆयि पसूनु उलॆयिता आसा. 

तॆं सग अयिकूनु चायायि पीवनु तीं वचाक उटायिलिं.  राजीन संगीलें "चेल्लि मिगेले अन्नाक इष्ट जलि.  स्त्रीधनाचो आग्रहूयि अवंक ना.  रत्‍नाक उपाशि घालनतिलें चोवुंचाक अशिलो पगारु अन्‍नाक मेळ्‍ता" म्हॊणु संगूनु ती गेलि.  बप्पाक तॆं स्वल्प जड जलें जलॆरीयि कायिं उलॆयिलॊना.  धुवॆक बॊरॆरि रबॆयलॆवरीचि जवयांक रबॊवुंचाक औसतनवॆं?  तशि गेलि बप्पालि चिन्ता.  मुकारि वचां म्हॊणु बप्पान दवरलें.  वेस्तॆक दीसु चोयलिं.  लेकचरर नवॆं जावयिं म्हॊणु अशिलो संतॊषूयि बप्पाक आसा. 

सोनरा वुळदूनु घरकडे बेसॊवनु भंगार कॊरूक आरांबीलें.  पनास पवनाचे भंगार पुणॆयि दीवंका.  साठ पवन जलॆरीयि दीवुयात.  एदॆंचि सनप्रायॆरि केलॆलें आसा.  धुवॆक इष्ट अशिले भंगार कॊरूक संगीलें.  रत्‍नाकराकयि रमॆशु लायक म्हॊणु दिसलें.

रमॆशाले घर टौणांतु तं.  चांग घर. अम्मायि बप्पायि चेरडूंवयिं सन्‍तॊषान रबुचें स्नॆहु भरलॆलें घर तं अशिलें. रमॆशान धावेंतु शिकुचे वॆळारि ऎक अट्टाक यॆवनु बप्पा गेलो.  अम्मा एकलीचि जलि.  बप्पालि बन्धुबान्धव सग्ग दूर जलिं.  अम्मान ताका शिकॆयिलो.  लायक कॊरनु वडॆयलो.  ताका कामु जले उपरांते राजीक वरडीक कॊरनु दिल्लि.  अम्मा केदनायि संगताचि आसा "पुत्‍ता, तुगॆले चेरडाक दिकूनु जांवका माका मॊरका म्हॊणु तं आशा". तॆं दिकूनु रमॆशान वरडीक कॊरयां म्हॊणु दवरलें.  रत्‍नाक दिकुचानिकचि ताका ती लायक म्हॊणु दिसलि.  वॆस्त रत्‍नाले घरकडे तं कॊरका म्हॊणु तं अशिलें जलॆरीयि तॊ कायिं उलॆयिलॊना.  राजीक वरडीक कॊरनु दिल्या रत्‍नाले गावांतु तं. 

रमॆशाले अम्मान तंगॆले घरकडे तं वॆस्त कॊरका म्हॊणु संगीलें.  धा जाणबी ना नवॆं, एकोलॊचि पूतु.  देवळांतु वचानीक रमॆशानयि अम्मानयि रत्‍नाक दिकिलि आसा.  राजीन चेलियॆक चॊवनु येवंचानीक अम्मालगि संगीलें "अम्मा, रत्‍ना चांगि चेल्लि तं, तिगॆले बप्पाक अहंकारि म्हॊणु तं गावांतु म्हणतायि". 

अम्मान जाप दिल्लि "अम्मि रत्‍नाक नवॆ धूवॆ वरडीक कॊरनु हडतायि, तॊ व्हॊडु जलॆरि ताका व्हॊडु, अवंका इतें?" रत्‍नालें तॊंण्ड दिकिलॆरि ती उसळाउसळी म्हॊणु दिसना. 

"वयि अम्मा" राजीन संगीलें. "तिगॆले अम्मायि ऎकि साध्वि मनीषि म्हॊणु तं म्हणतायि". तिका अवंगॆलीचि जावनु अम्मि लेकिलॆरि ती अवंचेलगीयि तशीचि नवॆ असतलि. तन्‍नि उलॊवंचे वॆळारि पूतु पवलो.  "इत्ति अम्मा उलॆयितायि"? म्हॊणु निवंगुनु अम्मालगि बेसलो. 

"कायिं ना पुता, रत्‍नालो बप्पा ऎकु वॆन्द्रु म्हॊणु गावांतु म्हणतायि म्हॊणु राजि संगतालि".

"तॆं हावयिं अयिकीलें अम्मा, रत्‍ना चांग स्वभावाचि चेल्लि म्हॊणु त हांव मनांतु केल्यां". 

वॆस्त रमॆशाथयिं चन्द जावनु जलि.  रत्‍नाले बप्पाले तोण्डारि मात्र तृप्ति ना.  ताका वेगळॆलो ऊणावु मात्र तं दिकूक पडतालो.

दॊनि मास वचानीक राघव शॆणॆयन, दुवॆलि वरडीक तागॆले प्रभावाक सर जलॆले लेकान, झां झां जावनु केल्लि.  मण्‍टॊवु, मण्‍टवि, ताजो शिंगारु सग्ग चंद अशिलें.  जेवण, सकाणीचे खाण, कॊफी सरवय स्वादिष्ट तं आशिलें.  वरडिकॆ कप्पड, भंगार, रत्‍नाले इष्ट तकीत तं शॆणॆय मम्मान कळॆलें.  रत्‍नाले अम्मा वोरतातंतु थकूनु अयिलॆलॆंलगि विनम्रतॆन तं उलॆयलॆलि.  गांवु सोगळॊचि वरडिकॆक उळदिलिं तं.  सग्ग वरडिकॆंक कोरचे पशि दॊनि-तीनि ऱवंदयि अनीक गोडसें चड केलेलें तं. 

वरडीक चोवंकुचे वॆळारीयि रत्‍नाक भय तं आशिलें.  बप्पा रमॆशाले घरकडचे मनीषांक सान कोरचे लेकान इतॆयिं उलॆयितॊलोवॆ?  वरडीक जावनु जालॆरि तीवयि तंगॆलीचि तं.  तंका अयिलॊलो ऊणावु तिगॆलॊयि तं.  मनांतु आठॊवुयात नंतना तिका इति कॊरूक जतने?  रमॆशाले घरकडे वोचूनु उंबरावलॆन वॊरनु जावनु, रतीचि पोरतूनु ऎवंका म्हॊणु शॆणॆय मम्मान संगीलें. 

"मिगॆले सात आठ मित्र रत्‍ति घरकडे एतलिं दिकूनु तॊडॊवु जतॊलो.  फायि सकाणि ऎवुं" म्हॊणु रमॆशान जाप दिल्लि.  तॆं कांयि शॆणॆयि मम्मान अयिकिलॆना. रमॆशान जाप दिलॆलीचि शॆणॆय मम्माक सयिलॆना.  मतॆंतु दुक्कि म्हॊणु संगूनु शॆणॆय मामु धूवॆथयिं गेलॊना.  अम्मायि रत्‍नाकरूयि कॊरनु गेलिं.  हेरधूसा रमॆशु रत्‍नाकयि घॆवनु मावांथयिं अयिलो.  ऎकि राति थंगा रबीलिं. 

दुसॆर दिसा रमॆशान संगीलें "अम्मि घरकडे वतायि तं".  "नाका, चारि दीस रबूनु गेल्लॆरि पूरो". शेणॆय मम्मान संगीलें.

रमॆशान जाप दिल्लि "परिभवु आठॊवनियें, आजि भयणी बमुणाथयिं वतलि.  अम्माक एकलीचि रबॊवुंचे सम नयि नवॆं".

मगीरि शॆणॆय मामु कायिं उलॆयिलॊना.  रत्‍नायि रमॆशूयि कॊरनु गेलिं.  मगीरि रत्‍ना बप्पाथयिं अयिलॆना.  शॆणॆय मामु धुवॆथयीयिं गेलॊना.  दॊनि चारि फंता अम्मायि भावूयि कॊरनु यॆवनु चॊवनु गेलिं.  सेन्‍ट्रल जेयिलांतु थकूनु भायिर अयिलॆवरीचि तं रत्‍नाक दिसताने. 

ऎक दॆड वरष गेलिं.  रमॆशूयि रत्‍नायि ऎक मनान स्नॆहु दीवनु काणघॆवनु संतॊषान आसाय दिकूनु तागॆले अम्माक व्हॊडु संतॊषु.  अम्मा समान तं ती मयिंकयि लेकीता. 

रत्‍ना गुरबीणि जालि.  दॊगालॆयि अम्मांक हॊडु संतॊषु.  अम्मायि रत्‍नाकॊरूयि कॊरनु गोडसाणी खाणयि घॆवनु धूवॆक चोवंचाक गेलिं.  एदीचि घडि उलॊवनु बेसूनु जेवण जावनु पोरतूनु अयिलिं.  शॆणॆय मामु धुवॆक चोवंचाक सरि गेलॊना. 

मास धवले.  पोंसुवन कॊरका म्हॊणु अम्मान सांगीलें.  रमॆशान संतॊषान पोंसुवनाचो हॊमूयि केलो.  शॆणॆयि मामु अयिलॊना.  अम्मा कप्पड, भंगार, खाण सग्ग घॆवनु अयलि.  बटमम्मालग्गि निवंगूनु बाळांतीरॆक वॊरूक चांगु दीसूयि चॊवनु तं गेल्यायिं. 

संगिले दिसा अम्मान यॆवनु तिका बाळांतीरॆक वेल्लि.  रमॆशाक सॊणु वचाक तिका दिसना.  वोचुनतिले जवुना नवॆं?  शॆणॆय मम्माक संतॊषु जालो.  तिजॆरि व्हॊडु स्नॆहु. तिगॆले परिचरण सग्ग शॆणॆय मम्मालि बायिल सग्ग समयारि करता.  मसान मास जावनु रत्‍ना बाळांति जल्लि.  बाळांतिरॆक हळेले उपरांते रमॆशु रत्‍नाक चोवंचाक अयितरान अयितारा येतॊलो.  तिका दुक्कि  म्हॊणु अयिकूनु रमॆशु हॊस्‍पिटलांतु अयिलो. ती सुखान बाळांति जालि.  भंगरा कुटूको सरीचि ऎकु चेल्लो.  ताणे अम्माक हाणु चेरडाक दकॆयिलो.  पुताले चेरडाक घॆवनु बेसले अम्माले निरवृति दिकूनु रमॆशूयि रत्‍नायि हर्षु पवलिं. 

तिका घरकडे वेलि.  शॆणॆय मम्मान व्हॊड कॊरनु नामकरण केलें.  चेरडाक कुरटाक गोवंटॆक सग्ग भंगार कॊरनु घलें.  तगॆलीयिं तिगॆलीयिं बन्धु-बान्धव सग्ग नमकरणाक अयिलॆलिं.  अयितराचे रमॆशु पुताक चोवंचाक येतॊलो. 

तीनि महिने गेले.  सगटयिं सूर्याक घुवंचि ग्रह सरि तं.  उटायिलॆरि सगटॆयिं पळ्ळॆलगि धावुनु पवंतनि.  तॊ तगॆले दांत नतिले तॊण्ड पिंजूनु दकॆयितॊलो.  रन्‍नीरि दूध आसा जलेरीयि विसॊरनु पळ्ळॆलग्गि रबुनु वतनि.  रत्‍ना एकॆकु दिसूयि मेजूनु बेसतलि अयितारु एवंचाक.  दॊगयिं कॊरनु बेसूनु पुताक ओपुरबायि करतनि.  तागॆलि बप्पम्मा तीनि माहिने जावनु ताणे येवंचे दिसूयि चॊवनु बेसलि तं.  फतरा मन्‍न अशिलो शॆणॆय मामु परॆन पळ्ळॆ लग्गि कॊण नतिले वॆळारि चोयितॊलो. 

रमॆशु चेरडाक घरकडे हाडूक दीसु चोयिलो.  तजे मुरथमले अयितारा येवंचानीक रमॆशान शॆणॆयि मम्मालग्गि संगीले "येतले अयितारा हांवे येवना. सॊमारा भयिणीकयि घॆवनु येतॊनो. रत्‍नाकयि चेरडाकयि वॊरूक बटमम्मान चांगु दीसु संगिलो आसा."

शॆणॆय मम्मालें तॊण्ड परतने.  "तिका वॊरूक वोसुना, तुका जायि जलॆरि हंगा यॆवनु रबुयात".  शॆणॆय मम्मान खरखरीचि सोवदान संगीलें. 

रमॆशान जाप दिलि. "वरडीक जलॆले धूवॆन बमुणाथयिं नवॆं रबुका. हांव सॊमारा येतॊलो. बप्पालगि की बमुणालगि रबुका म्हॊणु रत्‍ना निशचयु कॊरो". रमॆशु गेलो.  भितॆरि बेसूनु तंगॆलिं वरतमान अयिकतालि तं रत्‍ना. रमॆशान हंगा यॆवनु रबुन्‍ना म्हॊणु तिका कळता.  बप्पा इति संगतॊलो म्हळॆले भय तं तिका.  मयिनयि बमुणानयि दिलोलो स्नॆहु लेकूक जवना.  स्नॆहु इति म्हॊणु मनांतु जलया वरडीक जाले उपरान्ते तं.  इत्याकयि तिगॆले अभिप्रायाक मॊल अशिलें तं. 

बपाले भयान घरकडे कॊण एलतपेलतांतु उलोवना.  यन्‍त्र सरि तगतगॆलो कामु चोयतनि. 

सॊमारा फलें जलें.  अम्मान धूवॆक दीवनु पेटोवंचाक खाण सग्ग कॊरनु दवरलें.  "रत्‍नान तिगॆले बमुणाथयिं रबुचे नवॆं अवंकायि सग अभिमानु".

"तुजेलगि निवंगिलॆना. निवंगिनाफडॆन संगिलॆ पूरो. मिगॆले धूवॆकयि, नतुवाकयि चोवंचाक तगॆथयिं वचाक माका जवना.  तॊ जायि जलॆरि हंगा यॆवुनु रबो.  मिजे हात खाल पॊडका दिकूनु तं दुड्डु कायिं चॊवनतिलें ताका वरडीक कॊरनु दिलॆलि". 

सॊमारा धा वरारि रमॆशूयि राजीयि कॊरनु रत्‍नाक वॊरूक अयिलिं.  चाय पीवनु सगटयिं वचाक भायिर सरलिं.  रमॆशाचे मगलॆन चेरडाकयि घॆवुनु भायिर देवलॆलि रत्‍ना भिल्लि.  कोपान आवॆषु अयिलॆवरीचि रबिलो बप्पा.  "राब गॊ थंगा" म्हळॆलि आज्ञा अयिकूनु ती कडकडॆलि.  अम्मायि भावूयि भयान मूक जावनु रबीलयायिं. 

रत्‍नान रॊणु संगीलें "मिजेलगि एदो पूणॆयि स्नॆहु असा जलॆरि बप्पान माका आशीरवादु दीवनु बमुणाथयिं पेटॊवंका". शॆणॆय मम्माले मन लॊवु जलॆना.  मगीरि अयिकिलें गरजन तं "मिगॆले उतर अयिकूनतिलें तूं गेलॆरि हांव हंगा कपानघॆवनु प्राणु पेलॆन घलतॊलो".  इति कॊरका म्हॊणु कॊळ्‍नतिलें रत्‍ना रबीलि.  कोपान भिसरावनु रबिलो बप्पा. भरलॆले दॊळे पुसूनु ती बमुणाक चोयलि.  बप्पाले कोपाक बप्पान इतॆयिं केलॆरि स्रापु तिका.  तिगॆलि अवस्था रमॆशाक मनांतु जलि.  तॊ इति करतॊलो, बप्पान घलॆलि लक्षमण रॆखा दण्‍टवूनु वचाक तिका जलॆना.  रमॆशूयि भयणीयि गेलिं.  तॆ उपरांते रत्‍ना हसिलॆना.  घरकडे कोणालगि चड उलवप ना.  चेरडालें कयिरें मात्र ती करत.  तीणे आठॆयिलें.  धांक धा पॊणु येता म्हॊणु संगिलॆं जतकाचे फल अशिवॆ? 

दॊनि वर्ष गेलिं.  चेल्लो तगॆले बप्पावरीचि रुपळावंत आसा.  तॆ वर्षा गावांतु आरटाक रमॆशु भयणीले घरकडे गेलॊलो.  रत्‍नाकयि पुताकयि चोवंचि तान ताका अशिलि.  रत्‍नान देवळांतु वचानीक रमॆशाक दिकीलो.  पुताक दिकूनु ताणे लग्गि यॆवुनु कळ्ळो.  बप्पान पुताक काणु उम्मा दिवंचे दिकुनु तिकाचि विसॊरनु रत्‍ना रबीलि.  पवसकालाक मळबारि गरजेवंचॆ वरीचि ऎकु सोवदु अयिकूनु रत्‍ना कडकडॆलि.  "कॊण संगीलें रॆ तुका मिगॆले नतुवाक काडूक?" रमॆशु वोगि पुताक खलाक रबॊवनु चोयलो.  कोपान कुद्दूनु येता शॆणॆय मामु.  भरलॆले लोकाले मुखारि तिगॆले बमुणाक अपमानु कोरचो बप्पा. रमॆशु दॆवनु गेलो.  भूमि फुटूनु पाताळांतु गेलॆलि जलॆरि इति चांग आशिलें म्हॊणु रत्‍नाक दिसलें.  अम्मान धुवॆ खंदॆरि हातु घलो.  भावान यॆवनु पुताकयि कळो.  तीं घरकडे गेलिं.  इतिकीं महाकयिरें केलॆलि तृप्ति तं बप्पाले तोण्डारि.  तॆ उपरांते तीणे खयिं वचप ना.  मगीरि रमॆशाकयि दिकिलॊना.  पुताले स्कूळांतु मात्र तं तीणे वचप.  तगॆले बेगॆक तं ती वरलिया.  ना जलॆरि आत्महत्या कॊरनु पुणॆयि ती बप्पाक समाधान दितलि आशिलि. 
---------------------------------
तिस्सॊऱो भागु लगीचि घल्‍त्तायि

बप्पालो मॊग - १

आजि महॆषाक सोयरीक निवंगूनु येतायि म्हॊणु धकुलभावु संगतालो. ऎक पॊरॊबुमम्मालि चेल्लि. बी.कॊं शिकिल्लि. शिकवण इतॆयिं जलॆरीयि, गुणवन्ति जांका म्हॊणु तं मिगॆलि प्रार्थना.  ताका ऎक चांग जीवित जावंका.  बप्पाक दिकूनातिलें वडलो तं तॊ.  तागॆलें दांपत्य चांग जावंका म्हळॆलि इच्छा मात्र तं माका आसा.  बप्पान बळ कॊरनु संगूनु बमुणाथयिं वचाक दीवनतिलें मिगॆलो जन्मु व्यर्थ केलो. आतं मॆणा वाति सरि जॊळनु सोरचो जन्मु नवॆं मिगॆलो.  पुतालें तॊण्ड चॊवनु सग्ग विसरता.  हांव स्वल्प धैर्य दकॊवनु तेदूस दॆवनु गेलॆलि जलॆरि आजि स्वर्गतुल्य आसिलें जीवित माका मेळतने अशिलें.  पुत्‍ताक बप्पालो मॊगु मेळतॊलो आशिलो. 

"हांवे धरलॆले घॊडॆक शिंग चारि म्हॊणु संगिलॆरि वयि म्हॊणका.  व्हॊडु जन्मि नवॆं?  बप्पाक वेगळॆलें दुख मनांतु जायना. अम्मा सरि भयान तं बप्पालगि उलॆयतलि.  स्नॆहु म्होळॊलो इत्‍ति म्हॊणु बप्पाक कळना.  कामु कॊरूक अयिलॆलॆंक सोवता दिकिलॆरि अवंका मनांतु दुख दिसतने.  म्हळॆरि बप्पालगि कॊण संगतने?  तॆ कालाचो तॆ वटराचो कीरीट नातिलो रायु सरि तं बप्पा अशिलो.  तंगॆलो स्रापु जाय‍त माका यी गति अयलया. 

मिगॆले मन बप्पाक कशि कॊळूक?  अम्मायि इत्‍ति करतलि? अम्माले मनांतुलें कायिं संगूक सरि अम्माक धैर्य ना. घरकडे कामु कोरचे बयिलांक अशिलें स्वातन्त्र्य सरि अम्माक ना.  आतायिं बप्पान सनप्रायॆरि अम्माक दिकूनु, वरडीक कॊरनु आणाफडॆन ’तंगॆले अम्मान भोगिलें’ सग्ग बयिलॆनयि भोगुका म्हॊणु संगुचे बम्मूण अतयिं असायि.  बायिल रडता दिकनाफडॆन तंगॆले ददूलपण दकॆयिलें म्हळॆलें गर्व तं तंका.  रवंदयॆक मीट मिरियासांग ऊणे म्हॊणु संगूनु बप्पान वटें काणु अम्मा अंगारि उडयिलॆलें उतुलफंत दिकिलें आसा. बयिलांक मरचें परॆन तंगॆलो अवकाशु जावनु लेकुचे अतयिं असायि.  आतां तॆं ऊणे जावनु येता.  चडयि येलत-पेलतांतु सॊणु दिवंचि तं. 

अम्माले कष्ट दिकूनु, वरडीक इत्याक म्हॊणु माका दिसलें आसा.  शंभरि फंता दॆवनु वच म्हॊणु सांगिले अयिकूनूयि, अभिमानाक ऊणावु अयिलॆरीयि, समूहाक भीवनु ऎक दंतूक स्नॆहु सरी नतिले बमुणालग्गि दीस काडूकवॆ? हांव मिजेलगीचि निवंगिलें आसा.  वरडीक इत्याक? म्हळॆरि वड्डल्ले चेलियांक वरडीक कॊरनतिलें खंचॆयि बप्पा रबतॊलोवॆ?

मिगॆले ग्राडुवॆषन जवंचानीक बप्पान सोयरीक सोदूक आरांबीलें.  व्होळो दामॆलि जावंका म्हॊणु बप्पाक ना अशिलें.  बप्पालो प्राभावु अंगीकारु कोरचो चेल्लो जायि.  चारि जाणालग्गि अभिमानान संगूक ओवसुचो कामु जायि. 

वरडिक जावनु स वर्षीं चेरडुं ना म्हॊणु विचारान आशिले वॆळारि त हांव जालॆलिं.  तॆ दिकूनु माका ’रत्न’ म्हॊणु बप्पान नांव घलें.  मतॆरि दोवॊरनु तं माका वडयलॆलि.  दॊनि वर्ष जवंचानीक धकुलभावु रत्नाकरूयि जालो.  मिजॆरि बप्पाक चडि माया आशिलि. अम्मान दुशॆरि गुरबीणि जवंचानीक, अम्मा पोटान्तु इतॆं म्हॊणु निवंगिलॆरि ’बाबु’ म्हॊणु हांव संगतानि खयिं.  बाबु जलॆरि माका चांग ऎक गिफ्‍ट दीन म्हॊणु बप्पान संगीलें.  रत्नाकराले नामकरणा वॆळारि ताका घालूक सुदर्शनयि सरपळीयि कोरचे भरशि माकायि पांच पवना माळा कॊरनु दिलि. 

बप्पान सोयरीक सोदूक आरांबीलें.  एकॆक चेलॆंक एकॆक ऊणावु बप्पा दिकूनु धरतॊलो.  कयिरें बप्पाले हथा खाल पोडचो चेल्लो जावंका.  सोदूनु सोदूनु मास भॊरनु गेले.  बप्पालें ’रत्न’ काणघेवंचाक कॊण अयिलॆनायि.  तवळि तं ब्रॊकर मल्लोमम्मान ऎकि सोयरीक हळॆलि.

ऎकु चेल्लो आसा. ताका बप्पा ना.  टौणांतु चांग ऎक घर आसा.  थंगा अम्मायि पुतूयि रबतायि.  भयणीक वरडीक कॊरनु दिलि.  अम्मा ऎकि साधु मनीषि.  पूतु कॊळॆजांतु लेकचरर तं.  चोवंचाक रुपळावंतु.  वायिटु स्वाभावु कायिं ना.

बप्पाक ती सोयरीक चांगि म्हॊणु दिसलें.  बप्पा मुक्कारि सोरलो.  जातक चोयिलिं.  धांक धा पॊणु एता.  आतां दिसता, कसलें पॊणु ऎवप?  लागि रबूक कपलांतु ना.  ’कपलांन्तु नतिलॆक कोंकूनु घलॆरि वोंकूनु वतलें’ म्हण्‍तायि. 

---------------------
भागु २ मुक्कारि येता

नंका पशि व्हॊड मोतिं

तॊडा पेलतडीचे राम शेणॆय मम्माक वोळकूनातिलो तॆ गावांतु कॊण ना.  बापान मोरचानीक दॆड ऎकर परमयि ताजे खलाक पन्‍नास सेन्‍ट गद्दॊयि ताका मेळो.  धावें परॆन शिकूनु सबाव भोवुंचो वॆळु.  एकोलॊचि पूतु दिकूनु ओपुरबयॆचो. जल्यारि ताका कशीचि पुणॆयि चांग जावुंका म्हॊणु आशायि आसा.  अम्माले बळ्करतीन ताणे नारायण मम्माले जानकॆक वरडीक केल्लि.  ती चां बुधुवन्ति.  दॆड जाणालो कामु करतलि.  ऎक ददुलॆले उन्‍नतीचे मगलॆन ऎकि बायल असतलि म्हॊणु संगतायि. जानकक्कान येवुंचानीक शॆणॆय मम्माकयि उजार अयिलें.  दोगालॆयि प्रयत्‍नान तंगॆलें परम पचुवॆं जवुंचाक आरांबीलें. जानकक्का दॊनि गायिंक वाडॆयता. परमांतु घालूक शॆण जालें.  घरकडे जावुंकाजालेलें दूध जालें.  चड आसा जल्यारि विकिलॆरि दुड्ड कॊडु जायना नवॆं.  आता तंगॆलें परमचि परतलें.  गेयिटाचे दोनीयि तंतूयि मड्डॆ सरशीयो अमृ‍त कुंभ सरी वॊडि गोण्डीयो सहित रबिलायिं. चोवुंचाक चन्द आसा.  तंगॆले परिश्रमाचें फल.  चांग ऎक घर, घरा मगलॆन अंबॆरूक, पोणसारूक, मड्डे, मड्डियॊ, फलवृक्ष सग्ग फल सहित राबिलायिं.  चेरडुवांक चोयिलॆवरीचि तं, तानि एकॆक रुकाकयि चोयितायि.  कॆळॆं घडाय वॊड पळॆले आसायि.  खलटा गद्दॆन्तु दॊनि पावटि भात घालॆरि वरषाडि जेवुंचाक आशीलें भात मेळतने.  ताजे मद्दे, कूवाळें, मोग्गें, सग्ग गद्दॆन्तु वॊवप आसा.  गद्दॆचे बान्दारि चवळि घलतनि.  जावुंका जालॆलें सग्ग थंगा तन्‍नि वॊवनु करतायि.
 
शॆणॆय मम्माक चारि तं चेरडूंव.  व्होळो नन्‍दगॊपालु, शिकूक चां दष्टीकु दिकूनु शॆणॆय मम्माक ताका शिकॊवनु डॊकटर कॊरूक मॊहु.  दुशॆरो वॆणुगॊपालु.  व्होळ्ळॆ उतुलॊचि दष्टीकु नयि.  मागीरि दॊनि चेलीयो.  वृन्दा अनीक वीणा.  सगटयिं सर्व कमांतूयिं अम्म-बप्पाक सहायु करतायि. अन्‍नान शिकूनु डॊकटरु जवुंचे बेगॆक, सन्‍न भवण्ड सग्ग तंगॆले शिकवणॆचो वॆचु ऊणे कॊरूक परिश्रमु करतायि. आनु डॊक्टरु जालॆरि तंगॆलो मानु इतें.  तंगॆले कयिरें आनु चोयितॊलो नवें.  संजे एदीचि घडि तानि चारीयि जाण खॆळु हासु सग्ग चवंकतने. अम्म-बप्पा तॆं दिकूनु हर्ष पवंतनि. 
 
ताशि हड्डं पुड्डि कॊरनु तं पुताक एं.बी.बी.एस शिकॆयता शॆणॆय मामु.  ताजे दॊळे विसकळावनु सॊळॆरि मगीरि आशवासु जालो.  दकूलो अग्रिकळ्‍चर शिकता.  चेलीयो शिवुंचाक शिकीनि.  वस्त्र शिवनूयि दुड्ड करतायि. बप्पाक बाधा दीवुनातिलें प्रैवट जावनु शिकूनु डिग्रि काडका म्हॊणु तं तंका आशा. 
 
ताशि कष्टांतु भरशि तन्‍नि उंचारि एतायि. नन्दगॊपालु हौस सर्जनसि करता. तागॆले शिकवणॆक जावनु अम्मायि बप्पायि भवुण्डयिं कष्ट कडतायि दिकूनु, ताका मनान्तु चांगि दूकि आसा.  कामारि चळॆरि हांव तशीचि तंकायि चोयितॊनो म्हॊणु तं ताकायि आश्‍वासु.  

एक दिस्सा सन्जे सगडंयि फितरांतु बेसूनु रसपति उलॊवनु चाया पितानि.  ऎक कार यॆवुनु घरा मुखारि यॆवुनु राबीलें.  शॆणॆय मामु उटायिलो, चेलीयॊयि, बयिलयि, भितॆरि गेलिं.  कारांतु थकूनु देवलो, गावांतूलो व्होडु दम्मॆलि माणीक मामु.  

माणीक मामु हसूनु चॊणु अयिलो.  शॆणॆय मम्मान बेसूक कदल घालनु दिलें.  आजि पर्यन्त वटॆरि दिकिलॆरीयि, चॊवुनातिलो महा मनीषु, शॆणॆय मम्माक दिसलें, पुत्‍ताक ब्यारु कॊरूक वॆ अयिला?  मोंचूव कडवां पवलॆले समाधानारि बेसलो तं.
 
शॆणॆय मामु: माणीकानु इतें यॆ वटॆन? 
माणीक मामु: मिगॆले सुशिलाक तुगॆले पुत्‍ताक दीवुंका म्होणु मॊहु.
शॆणॆय मामु: आतां अवंका ती आलॊचना ना माणीकानु. ताका ऎकु कामु सग्ग जावुनु अम्मि ऎक नीट रबतायि, दॊनि चारि वरषं वोचॊयि. 
माणीक मामु सोडतॊलोवॆ?
माणिक मामु: तुगेलो पूतु चांग रांकारि पास जाला.  अमॆरिकॆन्तु वोचूनु चड शिकूनु नांव काणु अयलॆरि, अंगाचि ऎक हॊस्पिटल आरांबुयात. तॆ बेगॆक आशिलो वॆचु हांव काडीन.  मिगॆले दुवॆक वरडीक करीन म्हॊणु उत्‍तर दिलॆरि पूरो. 
 
भितॆरि बेसूनु यॆं सग्ग अयिकतालो तं नन्दा.  अमॆरिकॆन्तु वच्चें कयिरें अयिकुचानीक तॆं ताका चिन्‍ना म्हॊणु दिसलें.  शॆणॆय मम्मान संगीलें, "हांव बायिल चेरडूंव जावनु उलॊवनु मागीरि जाणॆयन".  जानकक्कान हाणु दिलॆलि चायायि पीवनु माणीकानु गेल्लो.  घरकडॆचि 6 जाणयि एकडे जालिं. 
 
शॆणॆय मामु: नंका पशि व्हॊड मोतिं जायिवॆ अवुंका?
जानकक्का: माणीक मम्माले धुवॆक वरडीक केलॆरि मागीरि गावान्तु अवंगॆलें मॊल इत्‍तें?
नन्दगॊपालु: माका उंचारि चॊडूक मेळॆलि ऎकि वाट चिन्‍ना म्हॊणु माका दिस्ता.
वॆणुगॊपालु: गुळकॆं पॊणतिलें चॊवुंका, अन्‍नाक तॊ मोलाक कडतॊलो. 
वृन्दा: शिकुचे कालाकचि ती ऎकि घमण्डि तं.
वीणा: अन्‍नाक चांग म्हॊणु दिसलें आनु कॊरो.
 
मागीरि कॊण कायिं उलॆयलॆनायि.  दॊनि दीस सारनु माणीकानु दुशॆरि अयलो.  नन्दान ऒ. के. संगीलें.  पास्‍पॊर्ट, विसा सग्ग तयार जालें. नन्दा शिकूक अमॆरिकॆक गेलो.  गेल्ले तशीचि लगिलगीचि बरप एतालें.  मागीरि तॆं दूर दूर जालें. तंगॆले मनांतु वड्डल्लो आशॆचो वृक्षु, मूळ उवंटूनु खलाक पोळ्ळो. 
 
दुसॊरो पूतु वॆणु सगटांक समाधान संगतॊलो.  कालु वत्‍त तशीचि तांका स्वल्प समाधान मेळें.
 
नन्दालि शिकवण जालि.  गावान्तु यॆवनु ताणे सुशीलाक वरडीक केलि.  उंब्रावलॆन वोरचे वॆळारि यॆवुनु गेलॆलि सुशील मागीरि थंग चळॆना.  शॆणॆय मम्माले घरकारांक दिकुचॆंचि तिका उणावु तं.  नन्दाकयि घरकडे वच्चाक ती सॊणा. 
 
शॆणॆय मामु सग्ग विसॊरनु कामान्तूचि आसा.  वॆणूलि शिकवण जालि.  तॊ अतां ऎक अग्रिकळ्चरल ऒफीसर तं.  लागिचे स्कूळान्तु शिकोवुंचे शान्तीक ताणे वरडीक केलि.  बप्पालॆयि वॆणूलॆयि परिश्रमान, वृन्दालीयि, वीणालीयि वरडीक जालि.  ऎक कयरॆकयि नन्दायि बयिलॆयि अयिलॆनायि.  तांगॆले चेरडुवांक सरि अम्म-बप्पान दिकिलॆनायि. 
 
शॆणॆय मम्माक समाधान, बप्पान चेरडुवांबेगॆक कॊरकाजालॆले सग्ग केल्लें.  ती तृप्ति मनांतु भॊरनु आसा. पूतु गावांतूले हॊस्पिटलांतूलो, चांगु ऎकु डॊक्टर म्हॊणु अभिमानु आसा. तॊ सुखान रब्बो. 

धूव्वो बमुणाथयिं सुखान आसायि.  वॆणूलिं चेरडूंव शॆणॆय मम्माकयि जानकक्काकयि खाल ऊंच कडतायि.  नन्दालो उडगासु ऎवनतिलो दीसु ना. 

नन्दा चांगु डॊकटर तं.  भारि जाणांक सन्तॊषूयि, आश्‍वासूयि दित्‍ता.  भायिर देवलॆरि मनिषालें वरतमान ताजे कन्‍नांतूयिं वत्‍तायि. "उतुलॊचि व्होळो डॊकटर जावनु इत्‍ति गूणु? अम्म-बप्पाक ताजान सुक्के चुन्नॆ पुडियॆचो उपकारु ना.  तागॆले बेगॆक बप्पान वॆचु केलॆले दुड्ड आशिले जालॆरि परम काणु घॆवुनु घलॆरि रय्यावरीचि दीस काडयत आशिलें". 

यें सग्ग अयिकूनु तागॆलें मन्‍न जॊळूक आरांबीलें.  तॊ कॊणालग्गि संगतॊलो?  अम्म-बप्पाक तॊ मन्‍नांतु पायिंपडता.  रत्‍ति पणाफडॆन ताकायि सनप्रायॆचो उडगासु येतॊलो.  तागॆले बेगॆक भवुंडानि केलॊलो त्यागु ताका विसरूक जवन्‍ना.  उतूलो नन्दि नातिलो जालोमू हांव, म्हळॆलि आत्मनिन्दा मन्‍नान्तु भॊरनु आसा. 
 
"नंका पशि वॊड मोत्‍तिं घलॆरि नांक चीरनु वतॆने" म्हळॆलि म्हण्णि इत्‍ति परमार्थ.                           

प‍ळा माळा

देनपरांचे काम सग्ग जावनु सारदक्का ऎक कूरटु नीट कॊरूक वतालि.  फिदरान्तु कवडाचो सोवुदु.  कॊण येवुंचाक? चॊवुया म्हॊणु आठॊवनु तीणे कवड कळ्ळें.  ऎक निमिष ती भिल्लि.  

धूव लता पेटीयि घॆवनु रबीलिया. धुवॆचे तोण्डारि सन्तॊषु ना.  बमुणाक लग्गि दिकिलॆना.  तिगॆले मन्न थड्थडेवुंचाक आराम्बीलें.  जल्यारीयि तीणे संगीले "यॊ धुवॆ, इत्ति जाणॊवनतिलें भायिर सरली? रमॆशु अयिलॊनावॆ? वोचूनु हात पाय धूवनु यॊ. हांव तुका पिवुंचाक कडता".

यॆं संगूनु सारदक्का वस्सरॆंतु गेलि.  तिगॆलें मन्न मगलॆन धवलें.  धुवॆक वरडीक कॊरनु पेटॊवनु धा मास तं जल्यायि.  तिगॆलि डिग्रि शिकवण पुरते कोरचे मुर्थमचि तिका ऎकि सोयरीक अयिलि.  चेल्लॆ पासूनु अंत मम्मान सोदीलें. चेल्लो इन्जिनीयर. चोवुंचाक लायक आसा. धुवॆक सजतॊलो. ऎकु वायिटु स्वभावूयि ताका ना.  मनांतु भारि सन्तॊषु जल्लो.  चेल्लि चॊवपयि जल्लें. लताकयि रमॆशाकयि खूब संतॊषु जालो. वॆस्त कॊरनु रब्बॆयलि. सारदक्काक वीचारु त अश्शिल्लो.  पूतु, बायिल सहित डल्‍हीक आसा.  तीणॆय गेल्लॆरि घर खवुंचाक एतलें.  म्हळॆरि तिक्का अंगा रबोवुंचाक जतनेवॆं? चेल्लीयो म्हळॆरि ’जायांचे भंगार’ म्हॊणु तं संगतायि.  चांगि सोयरीक, सुखान रब्बो.

वरडीक जावनु धुवयि जावयींयि कॊरनु एकमळीन भोवंतायि दिकूनु म‍न्न शॆळ जल्लें.  ऎकु मासु बमुणाले घरकडे रबूनु जावनु बमुणान तिक्का कामु आशिल्ले कडे रबूक वेल्लि.  शुरुवॆरि मासाक दॊनि तीनि बरप येतालिं. मगीरि ऊणे जल्लें. मन्न सवंकि ना. खयिंकी ऎकि सनीचि दुक्कि.  

"अम्मा" म्होळॊलो धुवॆलो शब्दु अयिकूनु अम्मा घूवनु चोयलि.  अम्मान संगीले "यॊ धुवॆ, चाय पी". 

अम्मान तिका चाय दिल्लि.  चाय पिवुंचे धुवॆकयि चॊवनु अम्मा रब्बीलि.  चाय पित्त-पित्ताचि तीणे संगूक आरांबीलें.  "अम्मा, माका ताजेलग्गि रबूक नज्ज.  हांव एलत्तांतु अयिलि".

अम्मा: "ताणे तुक्का इत्ति केल्ले पुत्ता? उतुलॊ चांगु बमूणु मॆळूक भाग्य कॊरका. बमूणु बयिलांक थोगडे वेळारि झगडे जावयात. एदी घडि गेल्ले कडॆरि तीं एक्कयि जत्तलिं.  दोगानीयि समरसान मुखारि वोचुका. तॆं तं चांग चेलियालें गूण. तज्जेलग्गि संगूनुवॆं तू अयिलिया?"

लताक रण्णे अयिलें. तीणे संगीले "अम्माक कळतवॆ मिज्जेलगि शिकतालि ऎकि रश्मि? ऎकु मासु जल्लो ती अवुंगॆले घराचे लग्गि तं रब्बता.  तिगॆलो बमूणु ऎकु चांगु मनीषु.  तीणे म्हळॆलें सग्ग चवंकॆयिता.  तिगॆले घरांतु वोचूनु चॊवुंका अम्मान.  मिक्सि थक्कूनु कंप्यूटर्‍ परॆन थंगा आसा.  तीणे घर शिंगारनु दवरलॆलें दिकूनु मिज्जे दॊळे विसविसॆले.  पट्टॆ कप्पड, भंगरा जायें सग्ग भॊरनु आसा तिका.  तीणे घर शिंगारनु दवरलॆलें दिकूनु मिज्जे दॊळे विसविसॆले. पयिरि बमुणान तिक्का चारि पवनाचि पळा माळा करयलि.  इत्ति चांगु बमूणु की तिगॆलो. हांव घरकडे यॆवनु तिगॆले घरकटचें सरवयि वंकाणशीलें.  ऎकि पळा माळा मक्कायि जायि म्हॊणु संगीले. तीणे अवंगॆथयिं अयिलॆरि मक्क लज्जा दिसता अम्मा.  इत्ति संगिलॆरीयि नणंदॆक वरडीक चोयितायि.  तॆ नवॆं मुख्य म्हॊणु त संगतायि.  मिज्जो वीचारूचि ना तंका". 

सारदक्काक धुवॆलो रॊगु मनांतु जल्लो. तीणे वोळूचि संगीले. "धुवॆ, तुका सानि प्रायि. ’हूं’ म्हॊणु कॊपु येवुंचो वॆळु.  रमॆशाले हथांतु दुड्ड आशिल्ले तश्शि नंतन तक्का काणघेवुंचाक ओवसुन्ना. हांवयि सॊळा वरषारि अंगा अयलॆलि तं. प्रायि जालॆलि अम्मा, बप्पा, दॊग जाण भाव, दॊग जाण भेयणीयो तुगॆले बप्पाक आशिलिं.  बप्पाक ऎकु सनूचि ब्यारु तं आशिलो. हांवे बप्पाले सुखांतूयि दुखांतूयि समचि वण्‍टो कळ्ळो.  घरकडचे काम सर्वयि हांवॆचि कॊरनु, परमांतु रवन्दयकयॆक सग्ग वॊवनु कॊरनु जवुंचे तशि वॆचु ऊणे कॊरूक हांवे भारि परिश्रमु कळ्ळो.  दॆरांक शिकोवुंचाक, नणदांक वरडिकॆंक नोपूरो आशिले मिगॆले भंगार परॆन हांवे दिल्लें. आजि सग्गटयिं सुखान आसायि. 

तश्शि बमुणाक अवुंचान जवुंचे तश्शि कष्ट काणु अम्मि सहायु जावनु रबिलॆरि तंगॆलो स्नॆहु अवुंक लॆक नतिल्लें मेळतॊलो. मगलॆन तुगॆलि इछा सग्गि तॊ चवंकयितॊलो. ताकायि तागॆले अम्म बप्पाक चोवुंचो धर्मु नवॆं? तंका जायि जलॆलें कॊरूक तुम्मि नंतन कॊण आसा? तॆ घरकडचो उजुवाडु जावनु रबुका जालॆलि तं तूं.  त्यागु कॊरनु मेळचे सूख, तृप्ति वेगाळे इत्यांतु मेळन्ना पुता". लताक तिगॆलि चूकि मनांतु जल्लि.  रत्ति तिक्क सोदूनु बमूणु अयिलो. तीणे क्षमा निवंगीलि. एरदूसा सकाणीचि दोगयिं कॊरनु वत्तायि दिकूनु सारदक्कान ऎकु दीर्घ श्वासु सोळ्ळो.  अंत मम्माले दॊळे भरले. 

वटॆरि तन्नि रश्मीलें बमुणाक स्कूटरारि वत्ता दिक्कीलो.  मगलॆन वेगॆळि ऎकि चॆडुं ताका पोटॊवनु धॊरनु बेसल्लि आसा.  रमॆशु लताकयि लता रमॆशाकयि चोयिलिं.  दोग्गयि हस्सीलिं. 

आजि लता प्राप्ति आशिलि ऎकि बायल तं.  बमूणाले घरकडचे सर्व प्रश्नयि तिगॆले जावनु तीणे कळ्ळें.  नणंदॆक नोपूरो जालॆले भंगार तीणे तं दिल्या. मावांलॊयि, मयिंचॊयि अनुग्रॊहु काणुघेवुंचे वॆळारि पळा माळा घल्लॆले पश्शि संतॊषूयि संतृप्तीयि तिका मेळ्ळि.  

आतां लतालग्गि निवुंगूनतिल्ले ऎक कयिरॆंयि रमॆशान कोरना.  तंगॆलि धुव्वयि वडल्या.  वरडिकॆक चोयतायि. लता अठॆयिता. मिगॆले अम्मान समयारि दिलॊलो उपदॆशु आजि माका संतॊषु दित्ता.

माका मिगॆले धुवॆलग्गीयि तॆंचि तं संगूक आसा.  स्नॆहूयि, त्यागूयि, ताजान चांग जीवित मेळता.  सूख, संतॊषु संतृप्ति सर्वयि मेळता. घर स्वर्ग जाता.